Στις 6 Αυγούστου 1961 γράφτηκε μία από τις σημαντικότερες σελίδες της ελληνικής πολιτιστικής ιστορίας. Η Μαρία Κάλλας ανέβηκε στη σκηνή του Αρχαίου Θεάτρου της Επιδαύρου ως «Μήδεια» στην ομώνυμη όπερα του Λουίτζι Κερουμπίνι, χαρίζοντας μια ερμηνεία που έμελλε να περάσει στην αιωνιότητα. Εξήντα πέντε χρόνια μετά, το Αρχείο της ΕΡΤ τιμά τη σπουδαία αυτή επέτειο, παρουσιάζοντας σπάνιο οπτικοακουστικό υλικό και μαρτυρίες από όσους έζησαν από κοντά τη βραδιά που συγκλόνισε το ελληνικό και διεθνές κοινό.
Η ιστορική πρεμιέρα στην Επίδαυρο
Η παράσταση παρουσιάστηκε από την Εθνική Λυρική Σκηνή στις 6 Αυγούστου 1961, ενώ επαναλήφθηκε μία εβδομάδα αργότερα, στις 13 Αυγούστου. Περισσότεροι από 17.000 θεατές από την Ελλάδα και το εξωτερικό ταξίδεψαν στην Επίδαυρο για να παρακολουθήσουν από κοντά τη μεγαλύτερη υψίφωνο του 20ού αιώνα στον εμβληματικό ρόλο της Μήδειας.
Η παραγωγή συγκέντρωσε κορυφαίες προσωπικότητες του ελληνικού θεάτρου και της όπερας. Τη μουσική διεύθυνση είχε ο Νικόλα Ρεσίνιο, τη σκηνοθεσία υπέγραφε ο Αλέξης Μινωτής, ενώ τα σκηνικά και τα κοστούμια δημιούργησε ο Γιάννης Τσαρούχης. Τη χορογραφία και τη σκηνική κίνηση επιμελήθηκε η Μαρία Χορς, συμβάλλοντας στη δημιουργία μιας παράστασης που θεωρείται μέχρι σήμερα σημείο αναφοράς.
Μια ερμηνεία που έγραψε ιστορία
Η Μαρία Κάλλας δεν ενσάρκωσε απλώς τη Μήδεια. Μετέτρεψε τον ρόλο σε μια καθηλωτική δραματική εμπειρία, συνδυάζοντας τη μοναδική φωνητική της δύναμη με απαράμιλλη θεατρικότητα.
Η ερμηνεία της χαρακτηρίστηκε από ένταση, πάθος και βαθιά συναισθηματική φόρτιση, αποτυπώνοντας με συγκλονιστικό τρόπο την τραγική μορφή της ηρωίδας του Ευριπίδη, όπως την προσέγγισε μουσικά ο Κερουμπίνι.
Στο πλευρό της εμφανίστηκαν σημαντικοί λυρικοί καλλιτέχνες της εποχής. Ο Τζον Βίκερς ερμήνευσε τον Ιάσονα, ο Τζουζέππε Μοντέστι τον Κρέοντα, η Σούλα Γλαντζή τη Γλαύκη και η Κική Μορφονιού τη Νέρις, πλαισιωμένοι από ένα εξαιρετικό σύνολο ερμηνευτών.
Το σπάνιο αφιέρωμα του Αρχείου της ΕΡΤ
Με αφορμή τη συμπλήρωση 65 χρόνων από εκείνη τη βραδιά, το Αρχείο της ΕΡΤ παρουσιάζει απόσπασμα από το ντοκιμαντέρ «Η Ελληνίδα Μαρία Κάλλας», παραγωγής 2007, σε έρευνα, σενάριο και σκηνοθεσία του Τάσου Ψαρρά.
Στο αφιέρωμα περιλαμβάνονται πολύτιμες μαρτυρίες ανθρώπων που έζησαν την ιστορική παράσταση, όπως η Κική Μορφονιού, αλλά και οι υψίφωνοι Βάσω Παπαντωνίου, Μαρίκα Παπαδοπούλου και Αντιγόνη Σγούρδα, οι οποίες φωτίζουν άγνωστες πτυχές της βραδιάς και της προσωπικότητας της κορυφαίας ντίβας.
Η όπερα που η Κάλλας ανέστησε
Η «Μήδεια» του Λουίτζι Κερουμπίνι είχε παρουσιαστεί για πρώτη φορά το 1797 στο Παρίσι, ωστόσο για πολλά χρόνια παρέμενε εκτός του διεθνούς λυρικού ρεπερτορίου.
Ήταν η Μαρία Κάλλας που επανέφερε το έργο στο προσκήνιο, ερμηνεύοντάς το για πρώτη φορά το 1953 στο Φεστιβάλ του Φλωρεντινού Μουσικού Μάη. Η παραγωγή εξελίχθηκε σε διεθνές καλλιτεχνικό γεγονός, παρουσιάστηκε στην Όπερα του Ντάλας, στο Κόβεντ Γκάρντεν του Λονδίνου, στην Επίδαυρο και στη Σκάλα του Μιλάνου, εδραιώνοντας τη Μήδεια ως έναν από τους σημαντικότερους ρόλους της σπουδαίας Ελληνίδας υψιφώνου.
Η αναβίωση του 2026
Η φετινή επέτειος απέκτησε ακόμη μεγαλύτερη σημασία, καθώς η Εθνική Λυρική Σκηνή παρουσίασε στις 20 Ιουνίου 2026 μια ανασύνθεση της ιστορικής παραγωγής στην Επίδαυρο.
Τη σκηνοθεσία υπέγραψε ο Παναγής Παγουλάτος, τη μουσική διεύθυνση ο Ζακ Λακόμπ, ενώ τον απαιτητικό ρόλο της Μήδειας ερμήνευσε η διεθνούς φήμης σοπράνο Άννα Πιρότσι. Η νέα παραγωγή βασίστηκε σε αυθεντικά σχέδια, φωτογραφίες, σημειώσεις του Αλέξη Μινωτή και σωζόμενα κοστούμια του Γιάννη Τσαρούχη, αποτίοντας φόρο τιμής σε μία από τις σπουδαιότερες στιγμές της ελληνικής λυρικής τέχνης.
Εξήντα πέντε χρόνια μετά, η «Μήδεια» της Μαρίας Κάλλας εξακολουθεί να θεωρείται ένα ανεπανάληπτο καλλιτεχνικό επίτευγμα. Μια παράσταση που ξεπέρασε τα όρια της όπερας και μετατράπηκε σε ζωντανό κομμάτι της παγκόσμιας πολιτιστικής ιστορίας.
