Μικρές αλλαγές στην καθημερινότητα μπορούν να ενισχύσουν τη μνήμη, να βελτιώσουν τη διάθεση και να περιορίσουν την πλήξη. Οι επιστήμονες εξηγούν γιατί οι νέες εμπειρίες είναι σημαντικές για τον εγκέφαλο και προτείνουν απλούς τρόπους για να τις εντάξουμε στη ζωή μας.
Οι άνθρωποι τείνουμε να αγαπάμε τη ρουτίνα και τους προβλέψιμους ρυθμούς της καθημερινότητας. Ξυπνάμε περίπου την ίδια ώρα, ακολουθούμε τις γνώριμες διαδρομές μας και επαναλαμβάνουμε τις ίδιες συνήθειες. Ωστόσο, το να αλλάζουμε πού και πού το πρόγραμμά μας και να δοκιμάζουμε κάτι διαφορετικό μπορεί να κάνει τη ζωή μας πιο ενδιαφέρουσα και, παράλληλα, να ωφελήσει τον εγκέφαλό μας.
Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα μελέτης που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Scientific Reports του ομίλου Nature. Σύμφωνα με τα ευρήματα, η ενσωμάτωση νέων εμπειριών στην καθημερινότητα συνδέεται με καλύτερη ανάκληση αναμνήσεων, περισσότερα θετικά συναισθήματα και μειωμένη αίσθηση πλήξης.
Το ενθαρρυντικό είναι ότι δεν χρειάζονται μεγάλες αλλαγές ή περίπλοκες δραστηριότητες. Ακόμη και μικρές διαφοροποιήσεις στη ρουτίνα μας μπορούν να κάνουν τη διαφορά.
Τι έδειξε η επιστημονική μελέτη
Στη μελέτη συμμετείχαν 18 υγιείς άνθρωποι, με μέση ηλικία τα 71 έτη, οι οποίοι κλήθηκαν να εντάξουν νέες και διαφορετικές δραστηριότητες στη ζωή τους για οκτώ εβδομάδες, κατά τη διάρκεια του lockdown λόγω της πανδημίας Covid-19 το 2020.
Οι συμμετέχοντες χρησιμοποίησαν την εφαρμογή HippoCamera, η οποία έχει σχεδιαστεί με βάση τον τρόπο που ο ιππόκαμπος, μια περιοχή του εγκεφάλου που παίζει σημαντικό ρόλο στη μάθηση και τη μνήμη, συμβάλλει στη δημιουργία και την ανάκληση αναμνήσεων. Μέσω της εφαρμογής κατέγραφαν και αναπαρήγαν στιγμές που ήθελαν να θυμούνται.
Παράλληλα, κατέγραφαν πώς αισθάνονταν, πώς αντιλαμβάνονταν το πέρασμα του χρόνου και πόσο συχνά βίωναν πλήξη. Οι ερευνητές ανέλυσαν τα δεδομένα, αναζητώντας συσχετίσεις ανάμεσα στις νέες εμπειρίες, τη μνήμη και τη συνολική ευεξία.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι συμμετέχοντες ανέφεραν καλύτερη ανάκληση αναμνήσεων, λιγότερη πλήξη και περισσότερα θετικά συναισθήματα όταν βίωναν νέες δραστηριότητες. Παράλληλα, είχαν την αίσθηση ότι ο χρόνος περνούσε πιο γρήγορα.
Είναι σημαντικό, ωστόσο, να σημειωθεί ότι η μελέτη είχε μικρό αριθμό συμμετεχόντων. Τα ευρήματα είναι ενθαρρυντικά, αλλά δεν αποδεικνύουν από μόνα τους ότι οι νέες εμπειρίες προλαμβάνουν την άνοια ή άλλες νευρολογικές παθήσεις.
Γιατί οι νέες εμπειρίες ωφελούν τον εγκέφαλο
Όταν κάνουμε κάτι διαφορετικό από όσα έχουμε συνηθίσει, χρειάζεται να παρατηρήσουμε περισσότερο το περιβάλλον μας, να συγκεντρωθούμε και να επεξεργαστούμε νέες πληροφορίες. Αυτή η ενεργή συμμετοχή μπορεί να βοηθήσει στη δημιουργία πιο έντονων αναμνήσεων και να ενισχύσει την αίσθηση ότι είμαστε παρόντες σε όσα συμβαίνουν γύρω μας.
Η Melissa E. Meade, επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης και καθηγήτρια Ψυχολογίας στο Huron University College, εξηγεί ότι οι νέες εμπειρίες μάς ενθαρρύνουν να δίνουμε μεγαλύτερη προσοχή στη στιγμή. Αυτό μπορεί να συμβάλει στην καλύτερη απομνημόνευση προσωπικών γεγονότων, αλλά και στη βελτίωση της ευεξίας.
Η αλλαγή της καθημερινότητας μπορεί, επίσης, να μας κρατήσει πνευματικά ενεργούς. Η διαρκής επαφή με νέες πληροφορίες, δραστηριότητες και ερεθίσματα αποτελεί έναν τρόπο να συνεχίζουμε να μαθαίνουμε, ανεξάρτητα από την ηλικία μας.
Ο νευρολόγος Clifford Segil, από το Providence Saint John’s Health Center στη Σάντα Μόνικα της Καλιφόρνια, επισημαίνει ότι οι νέες δραστηριότητες ενδέχεται να ενεργοποιούν διαφορετικά νευρωνικά δίκτυα. Η πνευματική δραστηριότητα έχει σημασία τόσο στα νεότερα χρόνια, όταν αποκτούμε νέες γνώσεις και συνήθειες, όσο και στην τρίτη ηλικία, όταν η διατήρηση των γνωστικών λειτουργιών γίνεται ιδιαίτερα σημαντική.
Τι μπορείτε να κάνετε καθημερινά για να ενεργοποιείτε τον εγκέφαλό σας
Η ενσωμάτωση νέων εμπειριών δεν απαιτεί χρόνο, χρήματα ή ιδιαίτερη προετοιμασία. Αρκεί να δίνουμε στον εαυτό μας την ευκαιρία να ξεφεύγει από τα συνηθισμένα, ακόμη και για λίγα λεπτά την ημέρα.
Η Meade επισημαίνει ότι ακόμη και μια εμπειρία που διαφοροποιείται από την καθημερινή ρουτίνα μπορεί να συνδεθεί με οφέλη στη μνήμη και την ευεξία. Μερικές απλές ιδέες είναι οι εξής:
- Αλλάξτε διαδρομή στον περίπατό σας. Επιλέξτε έναν διαφορετικό δρόμο, εξερευνήστε μια γειτονιά ή παρατηρήστε λεπτομέρειες που συνήθως προσπερνάτε.
- Δοκιμάστε μια καινούργια συνταγή. Η προετοιμασία ενός διαφορετικού φαγητού σάς φέρνει σε επαφή με νέες γεύσεις, κινήσεις και πληροφορίες.
- Επικοινωνήστε με έναν παλιό φίλο. Ένα τηλεφώνημα ή ένα μήνυμα σε κάποιον με τον οποίο έχετε καιρό να μιλήσετε μπορεί να προσφέρει μια ευχάριστη αλλαγή στην ημέρα σας.
- Ακούστε διαφορετική μουσική. Επιλέξτε ένα είδος που δεν συνηθίζετε ή ανακαλύψτε έναν νέο καλλιτέχνη.
- Διαβάστε ένα βιβλίο διαφορετικό από αυτά που επιλέγετε συνήθως. Μια νέα θεματολογία μπορεί να σας προσφέρει καινούργιες γνώσεις και ερεθίσματα.
- Μάθετε κάτι καινούργιο. Μπορεί να είναι μια ξένη λέξη, μια μικρή δεξιότητα ή ένας διαφορετικός τρόπος να εκτελείτε μια καθημερινή εργασία.
Το ζητούμενο δεν είναι να ανατρέψετε το πρόγραμμά σας, αλλά να δημιουργείτε μικρές ευκαιρίες για μάθηση, εξερεύνηση και ουσιαστική συμμετοχή σε όσα κάνετε.
Ποιες άλλες συνήθειες βοηθούν την υγεία του εγκεφάλου
Οι νέες εμπειρίες αποτελούν μόνο ένα μέρος της συνολικής φροντίδας του εγκεφάλου. Η σωματική δραστηριότητα, η κοινωνική επαφή και η πνευματική εγρήγορση είναι επίσης σημαντικές συνήθειες που αξίζει να διατηρούμε σε κάθε ηλικία.
Ο Clifford Segil προτείνει να βγαίνουμε τακτικά από το σπίτι και να παραμένουμε σε επαφή με το περιβάλλον μας. Ακόμη και ένας σύντομος περίπατος γύρω από το τετράγωνο μπορεί να αποτελέσει μια ευκαιρία για κίνηση, παρατήρηση και κοινωνική αλληλεπίδραση.
Παράλληλα, η ανάγνωση βιβλίων, τα παζλ και η εκμάθηση νέων δεξιοτήτων προσφέρουν πνευματικά ερεθίσματα και μπορούν να εντάσσονται εύκολα στην καθημερινότητα. Η τακτική σωματική άσκηση, ο επαρκής ύπνος, η ισορροπημένη διατροφή και η διαχείριση παραγόντων κινδύνου, όπως η υψηλή αρτηριακή πίεση, συμβάλλουν επίσης στη συνολική υγεία του εγκεφάλου.
Καμία μεμονωμένη δραστηριότητα δεν εγγυάται ότι θα αποτρέψει τη γνωστική έκπτωση. Ο συνδυασμός, όμως, υγιεινών συνηθειών και ενεργής συμμετοχής στη ζωή αποτελεί μια ουσιαστική προσέγγιση για τη φροντίδα του νου.
Μικρές αλλαγές, ουσιαστικά οφέλη
Η φροντίδα του εγκεφάλου δεν χρειάζεται να είναι μια δύσκολη ή χρονοβόρα διαδικασία. Μια διαφορετική διαδρομή, μια καινούργια συνταγή, ένα βιβλίο ή μια συζήτηση με έναν άνθρωπο που έχουμε καιρό να δούμε μπορούν να δώσουν στην ημέρα μας νέο ενδιαφέρον.
Όπως υπογραμμίζουν οι ερευνητές, η ενεργή συμμετοχή στις εμπειρίες της ζωής μάς δίνει ευκαιρίες να μαθαίνουμε, να παρατηρούμε και να δημιουργούμε αναμνήσεις. Και αυτό είναι ένα απλό, καθημερινό βήμα προς την υποστήριξη της μνήμης, της διάθεσης και της συνολικής ευεξίας μας.
