Πες την αλήθεια… γιατί μεταξύ μας μιλάμε…κι εσύ έχεις χτυπήσει ξύλο «για καλό και για κακό», έτσι; Ή έχεις φορέσει το ίδιο μπλουζάκι πριν από κάτι σημαντικό γιατί «σου φέρνει τύχη». Μην ανησυχείς… δεν είσαι μόνη! Οι δεισιδαιμονίες είναι το μικρό μας ψυχολογικό life hack για να νιώθουμε ότι έχουμε τον έλεγχο, ακόμα κι όταν όλα γύρω μοιάζουν χαοτικά.
Της: Έπης Τρίμη
Οι ψυχολόγοι εξηγούν ότι οι δεισιδαιμονίες δεν είναι απλώς μια παράξενη συνήθεια. Είναι ένας μηχανισμός επιβίωσης.
Όταν βιώνουμε άγχος, αβεβαιότητα ή φόβο — π.χ. πριν από εξετάσεις, ταξίδια ή μεγάλες αποφάσεις — ο εγκέφαλος ψάχνει να πιαστεί από κάπου. Θέλει να νιώσει ότι κάτι ελέγχει. Έτσι, αν ένα «γούρι» συνέπεσε με μια θετική εμπειρία, το μυαλό μας το συνδέει με επιτυχία.
Αυτό το φαινόμενο λέγεται «ψευδαίσθηση συσχέτισης». Συνδέουμε δηλαδή δύο πράγματα που στην πραγματικότητα είναι άσχετα μεταξύ τους. Και μόλις ο εγκέφαλος νιώσει ότι πέτυχε μας ανταμείβει με δόση ντοπαμίνης, κάνοντάς μας να το επαναλάβουμε. Voilà: μια νέα δεισιδαιμονία γεννήθηκε!
Τι κάνει ο εγκέφαλος όταν «πιστεύει στη τύχη»
Νευροεπιστημονικά, η δεισιδαιμονική σκέψη ενεργοποιεί τα ίδια κυκλώματα με τις συνήθειες και τους εθισμούς. Η ντοπαμίνη, η «ορμόνη της ανταμοιβής», ενισχύει τη συμπεριφορά που νομίζουμε ότι έφερε καλό αποτέλεσμα.
Την ίδια στιγμή, ο προμετωπιαίος φλοιός (το λογικό κομμάτι του μυαλού) «χαμηλώνει την ένταση» όταν κυριαρχεί το άγχος, αφήνοντας χώρο στην αμυγδαλή και στο ραβδωτό σώμα (τα μέρη που σχετίζονται με το συναίσθημα και τη συνήθεια).
Με λίγα λόγια όταν φοβόμαστε ή νιώθουμε αβέβαιοι, το μυαλό πατάει “pause” στη λογική και κάνει “repeat” στη ρουτίνα που μας ηρεμεί.
Οι δεισιδαιμονίες σαν ψυχολογικό μαξιλάρι
Μπορεί να είναι παράλογες, αλλά λειτουργούν.
Οι τελετουργίες και τα φυλαχτά:
-
Δίνουν ψευδαίσθηση ελέγχου όταν δεν μπορούμε να ελέγξουμε τίποτα.
-
Μειώνουν το άγχος, γιατί προσφέρουν «ασφάλεια».
-
Ενισχύουν την αυτοπεποίθηση καθώς αν πιστεύουμε ότι «κάτι βοηθάει», νιώθουμε πιο σίγουροι.
Από τον αλάτι μέχρι το βρακί ανάποδα
Κάθε πολιτισμός έχει τις δικές του δεισιδαιμονίες και καμία δεν είναι τυχαία.
-
Οι Δυτικοί ρίχνουν αλάτι πάνω από τον ώμο για να διώξουν το κακό.
-
Οι Ασιάτες αποφεύγουν ορισμένους αριθμούς ή λατρεύουν το κόκκινο για καλή τύχη.
-
Οι αθλητές φορούν πάντα το ίδιο παπούτσι, φορούν το εσώρουχό τους ανάποδα ή ακούν το ίδιο τραγούδι πριν από κάθε αγώνα.
Όλα αυτά λειτουργούν σαν ψυχολογικά «αμορτισέρ». Μπορεί στην πραγματικότητα να μην αλλάζουν την τύχη, αλλά μειώνουν την ανασφάλεια.
Πες την αλήθεια… κι εσύ δεν έχεις σκεφτεί «αν δεν χτυπήσω ξύλο, θα γίνει κάτι κακό» ή έχεις ρίξει κρυφά μια ματιά στο κινητό να δεις αν «σήμερα είναι 13» πριν κλείσεις ραντεβού;
Η δεισιδαιμονία δεν είναι αδυναμία, είναι μηχανισμός ψυχικής άμυνας αρκεί να μην αφήσεις το «γούρι» να γίνει οδηγός της ζωής σου.
Χτύπα ξύλο, ρίξε αλάτι, φόρα το lucky bracelet σου αλλά στο τέλος, να θυμάσαι πως την τύχη τη φτιάχνεις με τις δικές σου προσπάθειες και την πίστη στον εαυτό και τις δυνάμεις σου.
