Συμπληρώνονται σήμερα, 28 Οκτωβρίου, 85 χρόνια από το Έπος του 1940, μια ημερομηνία-σύμβολο για την ελληνική ιστορία. Οι αναδρομές και τα αφιερώματα της ημέρας έχουν πάντοτε ιδιαίτερη σημασία, καθώς τιμούν όλους όσοι έδωσαν το αίμα τους ή συνέβαλαν με τον δικό τους τρόπο στον Αγώνα για την ελευθερία της πατρίδας.
Ανάμεσα στους χιλιάδες Έλληνες που πολέμησαν εναντίον των εισβολέων, υπήρξαν και πολλές γνωστές προσωπικότητες που αργότερα διέπρεψαν στις τέχνες ηθοποιοί, ποιητές, ζωγράφοι και συγγραφείς που βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή, αποδεικνύοντας ότι δεν ήταν «λαπάδες», όπως έλεγε η φράση της εποχής, και κυρίως ότι δεν προσπάθησαν να αποφύγουν το καθήκον τους.
Λάμπρος Κωνσταντάρας
Σε ηλικία μόλις 27 ετών, ο Λάμπρος Κωνσταντάρας κατατάχθηκε εθελοντικά στο αλβανικό μέτωπο με τον βαθμό του έφεδρου αξιωματικού. Πολέμησε στην πρώτη γραμμή μαζί με τον στενό του φίλο Οδυσσέα Ελύτη. Σε μια μάχη τραυματίστηκε σοβαρά και ο Ελύτης ήταν εκείνος που τον μετέφερε βαριά τραυματισμένο στο νοσοκομείο. Από το χτύπημα έμεινε με προβλήματα στον γοφό και στο κεφάλι, τα οποία τον ταλαιπώρησαν σε όλη του τη ζωή. Όπως είχε πει η Μάρω Κοντού στη «Μηχανή του Χρόνου», «είχε μικρά θραύσματα από τον πόλεμο που δεν είχαν αφαιρεθεί ποτέ κι αυτά του δημιούργησαν προβλήματα μεγαλώνοντας».
Το 1940 ο Διονύσης Παπαγιανόπουλος κλήθηκε να υπηρετήσει στην πρώτη γραμμή …
Διονύσης Παπαγιαννόπουλος
Με την κήρυξη του πολέμου, ο Διονύσης Παπαγιαννόπουλος κλήθηκε να υπηρετήσει στην πρώτη γραμμή και πήρε μέρος σε πολλές μάχες, αντιμετωπίζοντας μαζί με τους συντρόφους του τις κακουχίες των βουνών. Αργότερα θυμόταν συγκινημένος: «Δεν ξεχνιούνται, όσα χρόνια κι αν περάσουν. Πώς να σβήσει από τη μνήμη μου η εξόρμηση στο ύψωμα του Αγίου Αθανασίου στη Χειμάρα; Ανεβήκαμε με χέρια και πόδια, πολεμώντας με πέτρες».
Μετά τη συνθηκολόγηση, γύρισε με τα πόδια στην πατρίδα του, το Διακοφτό. Κατά τη διάρκεια της Κατοχής, συνέχισε να παίζει στο θέατρο, αλλά δεν δίστασε να δείξει την αντίστασή του: όταν τον επισκέφθηκε ο Γερμανός διοικητής Μαξ Μέρτεν για να τον συγχαρεί, αρνήθηκε να τον δεχτεί τον ίδιο άνθρωπο που ευθυνόταν για τη σφαγή των Ελλήνων Εβραίων της Θεσσαλονίκης.
Μίμης Φωτόπουλος
Κατά την Κατοχή, ο Μίμης Φωτόπουλος εντάχθηκε στην Εθνική Αντίσταση και συμμετείχε ενεργά στο Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ), αναλαμβάνοντας «διαφωτιστικό» ρόλο λόγω της μόρφωσής του, μετέδιδε δηλαδή στον λαό τις ιδέες και τα ιδανικά της απελευθέρωσης.Το 1944 έγινε μέλος του θιάσου των Ενωμένων Καλλιτεχνών, που μέσα από τις παραστάσεις του πρόβαλλε τις αξίες της αριστεράς. Οι παραστάσεις γίνονταν συχνά σε υπόγεια θέατρα, υπό την προστασία ανδρών του ΕΛΑΣ. Λίγο αργότερα, ο Φωτόπουλος συνελήφθη για τις πολιτικές του πεποιθήσεις και εξορίστηκε στο Ελ Ντάμπα της Αφρικής, απ’ όπου επέστρεψε τον Μάρτιο του 1945.
Ο Κώστας Χατζηχρήστος από μικρός λάτρευε τον στρατό…
Κώστας Χατζηχρήστος
Ο Κώστας Χατζηχρήστος αγαπούσε τον στρατό από παιδί και σπούδασε στη Στρατιωτική Σχολή της Σύρου. Με το ξέσπασμα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, βρέθηκε στο αλβανικό μέτωπο, όμως μετά από δεκαπέντε ημέρες πολεμικών επιχειρήσεων υπέστη κρυοπαγήματα και μεταφέρθηκε στα μετόπισθεν, υπηρετώντας στη συνέχεια στο Πόγραδετς και την Κορυτσά.
Ο Γιάννης Ρίτσος και ο Μάνος Κατράκης στη Μακρόνησο…
Μάνος Κατράκης
Ο σπουδαίος ηθοποιός Μάνος Κατράκης πολέμησε στην πρώτη γραμμή του μετώπου και υπήρξε μάρτυρας τραγικών γεγονότων, όπως της αυτοκτονίας του διοικητή του, που δεν άντεξε τον αφοπλισμό από τους εχθρούς.Με την επιστροφή του στην Αθήνα το 1941, βρέθηκε αντιμέτωπος με τη φρίκη της πείνας και της φτώχειας, αλλά παντρεύτηκε και συνέχισε να παλεύει για την επιβίωση. Κατά την Κατοχή εντάχθηκε στο ΕΑΜ και το ΚΚΕ, πολεμώντας στην Αντίσταση.Αρνήθηκε να υπογράψει δήλωση μετανοίας και αποκήρυξης των πολιτικών του ιδεών, γεγονός που τον οδήγησε σε διώξεις, βασανιστήρια και πολυετή εξορία στη Μακρόνησο και τον Άη Στράτη. Επέστρεψε οριστικά στην Αθήνα στις αρχές της δεκαετίας του 1950.
Φιλοποίμην Φίνος
Ο «πατέρας του ελληνικού κινηματογράφου» Φιλοποίμην Φίνος έδωσε τη δική του μάχη στον πόλεμο, πίσω από την κάμερα. Με το ξέσπασμα του πολέμου, παρουσιάστηκε με το συνεργείο του στη Γεωγραφική Υπηρεσία Στρατού, προκειμένου να κινηματογραφήσει την ελληνική αντεπίθεση στο αλβανικό μέτωπο.Μέσα σε απάνθρωπες συνθήκες, μετακινούνταν από βουνό σε βουνό για να καταγράψει τις μάχες των Ελλήνων στρατιωτών.Όταν οι Γερμανοί εισέβαλαν στην Ελλάδα, δήμευσαν τον εξοπλισμό του, κατέστρεψαν το στούντιό του στο Καλαμάκι και επιχείρησαν να εξαφανίσουν τα φιλμ με τα ντοκουμέντα του πολέμου. Ο Φίνος, όμως, κατάφερε να διασώσει μερικά αρνητικά, τα οποία αποτελούν σήμερα ανεκτίμητα ιστορικά τεκμήρια.Το 1944 συνελήφθη μαζί με τον πατέρα του, ο οποίος βοηθούσε Αντιστασιακούς με προμήθειες από τα κτήματά του στην Κωπαΐδα.Παρότι καταδικάστηκαν σε θάνατο, ο Φίνος σώθηκε, ενώ ο πατέρας του εκτελέστηκε από τους Γερμανούς τον Ιούλιο του 1944.
