Ο κόσμος γνώρισε τον Albert Einstein ως τη μεγαλύτερη ίσως ιδιοφυΐα του 20ού αιώνα. Το πρόσωπό του έγινε σύμβολο της επιστήμης, της ευφυΐας και της ανθρώπινης περιέργειας. Πίσω όμως από τον θρύλο της φυσικής, κρυβόταν μια βαθιά προσωπική τραγωδία που ελάχιστοι γνωρίζουν: η ζωή του μικρότερου γιου του, του Eduard Einstein, ενός ανθρώπου που πάλεψε για δεκαετίες με σοβαρή ψυχική ασθένεια και πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του απομονωμένος σε ψυχιατρική κλινική.
Η ιστορία του Έντουαρντ δεν είναι μόνο η ιστορία ενός ανθρώπου που γεννήθηκε στη σκιά μιας παγκόσμιας ιδιοφυΐας. Είναι και μια σκληρή υπενθύμιση για το πώς αντιμετωπιζόταν η ψυχική ασθένεια στις αρχές του 20ού αιώνα, όταν η επιστήμη δεν είχε ακόμη τα μέσα να προσφέρει πραγματική θεραπεία ή κατανόηση.
Ένα ευαίσθητο παιδί με ξεχωριστό μυαλό
Ο Έντουαρντ Αϊνστάιν γεννήθηκε στις 28 Ιουλίου 1910 στη Ζυρίχη της Ελβετίας, καρπός του γάμου του Άλμπερτ Αϊνστάιν και της πρώτης συζύγου του, Mileva Marić. Ήταν το δεύτερο αγόρι της οικογένειας μετά τον Χανς Άλμπερτ. Από μικρός αντιμετώπιζε προβλήματα υγείας. Ήταν αδύναμος σωματικά, συχνά άρρωστος και ιδιαίτερα ευαίσθητος. Η οικογένειά του τον φώναζε χαϊδευτικά «Τετέ», από τη γαλλική λέξη petit, δηλαδή «μικρούλης». Παρά τη φιλάσθενη κράση του, ο Έντουαρντ έδειξε από νωρίς εξαιρετική ευφυΐα. Αγαπούσε τη μουσική, έπαιζε πιάνο και είχε ιδιαίτερη κλίση στη λογοτεχνία και την ποίηση. Πολλοί από όσους τον γνώρισαν έλεγαν πως είχε μια ευαισθησία και πνευματικότητα που θύμιζαν έντονα τον πατέρα του. Ήταν εσωστρεφής, βαθιά συναισθηματικός και με έντονη φιλοσοφική διάθεση. Λάτρευε τον Sigmund Freud και μάλιστα είχε φωτογραφία του στο δωμάτιό του, ενώ ονειρευόταν να γίνει ψυχίατρος.
Το διαζύγιο των γονιών και η συναισθηματική απόσταση
Το 1914 η οικογένεια μετακόμισε στο Βερολίνο, καθώς ο Άλμπερτ Αϊνστάιν είχε ήδη αρχίσει να αποκτά διεθνή φήμη. Όμως λίγο αργότερα ο γάμος του με τη Μιλέβα διαλύθηκε οριστικά. Η Μιλέβα πήρε τα παιδιά και επέστρεψε στη Ζυρίχη, ενώ ο Αϊνστάιν έμεινε στη Γερμανία. Ο μικρός Έντουαρντ επηρεάστηκε βαθιά από την απομάκρυνση του πατέρα του. Οι βιογράφοι της οικογένειας αναφέρουν ότι ένιωθε εγκαταλελειμμένος και αναζητούσε συνεχώς την αποδοχή του διάσημου πατέρα του. Παρότι ο Άλμπερτ διατηρούσε επαφή μέσω επιστολών και ενδιαφερόταν για την πορεία του γιου του, η σχέση τους απέκτησε σταδιακά συναισθηματική απόσταση. Σε επιστολή του το 1917, ο Αϊνστάιν έγραφε πως η κατάσταση υγείας του μικρού του γιου τον «καταθλίβει βαθιά». Φαινόταν να φοβάται ότι το παιδί δεν θα μπορούσε ποτέ να ζήσει μια φυσιολογική ζωή.
Ο νεαρός φοιτητής που ονειρευόταν να γίνει ψυχίατρος
Παρά τα προβλήματα υγείας, ο Έντουαρντ κατάφερε να περάσει στο Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης για να σπουδάσει Ιατρική. Ήθελε να ειδικευτεί στην ψυχιατρική, ίσως επειδή από νεαρή ηλικία προσπαθούσε να κατανοήσει τον ανθρώπινο νου αλλά και τον ίδιο του τον εαυτό. Ήταν ιδιαίτερα αγαπητός στους συμφοιτητές του και διέθετε καλλιτεχνική φύση. Έγραφε ποίηση, αγαπούσε τη μουσική και περνούσε ώρες διαβάζοντας φιλοσοφία και ψυχανάλυση. Ωστόσο, γύρω στα 20 του χρόνια άρχισαν να εμφανίζονται τα πρώτα ανησυχητικά συμπτώματα ψυχικής διαταραχής. Σύμφωνα με ορισμένες μαρτυρίες, μια ερωτική απογοήτευση επιδείνωσε την ψυχική του κατάσταση. Σταδιακά άρχισε να απομονώνεται, να παρουσιάζει έντονες συναισθηματικές μεταπτώσεις και επεισόδια ψυχωσικής συμπεριφοράς.
Η διάγνωση της σχιζοφρένειας
Στις αρχές της δεκαετίας του 1930, ο Έντουαρντ διαγνώστηκε με σχιζοφρένεια, μια ασθένεια που εκείνη την εποχή ήταν ελάχιστα κατανοητή και συνοδευόταν από τεράστιο κοινωνικό στίγμα. Η διάγνωση ήταν καταστροφική για όλη την οικογένεια. Ο Άλμπερτ Αϊνστάιν ένιωθε ενοχές και πίστευε πως ίσως υπήρχε κληρονομικό υπόβαθρο πίσω από την ασθένεια του γιου του. Η μητέρα του, Μιλέβα, αφιέρωσε τη ζωή της στη φροντίδα του, γεγονός που την εξάντλησε ψυχικά και οικονομικά. Ο Έντουαρντ εισήχθη επανειλημμένα στην περίφημη ψυχιατρική κλινική Burghölzli, ένα από τα σημαντικότερα ψυχιατρικά ιδρύματα της Ευρώπης, όπου είχαν εργαστεί προσωπικότητες όπως ο Carl Jung και ο Ευγένιος Μπλόιλερ, ο άνθρωπος που καθιέρωσε τον όρο «σχιζοφρένεια».
Οι σκληρές θεραπείες της εποχής
Η ψυχιατρική της εποχής βρισκόταν ακόμη σε πρωτόγονο στάδιο. Οι θεραπείες που εφαρμόζονταν στους ασθενείς ήταν συχνά βίαιες και αμφιλεγόμενες. Ο Έντουαρντ υποβλήθηκε σε ηλεκτροσόκ, μια πρακτική που τότε θεωρούνταν καινοτόμα θεραπεία για σοβαρές ψυχικές διαταραχές. Ο αδελφός του, Χανς Άλμπερτ, πίστευε αργότερα ότι οι θεραπείες αυτές κατέστρεψαν μεγάλο μέρος της μνήμης και της πνευματικής του διαύγειας. Από έναν νεαρό με εξαιρετική ευφυΐα και καλλιτεχνική ευαισθησία, ο Έντουαρντ μετατράπηκε σταδιακά σε έναν άνθρωπο βυθισμένο στην απάθεια και τη σύγχυση.
Ο οριστικός αποχωρισμός από τον πατέρα του
Το 1933, με την άνοδο του ναζισμού, ο Άλμπερτ Αϊνστάιν εγκατέλειψε τη Γερμανία και μετανάστευσε στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο Έντουαρντ, λόγω της κατάστασής του, δεν μπορούσε να ταξιδέψει. Αυτή ήταν και η τελευταία φορά που πατέρας και γιος συναντήθηκαν. Παρότι ο Αϊνστάιν συνέχισε να στέλνει χρήματα για τη νοσηλεία και τη φροντίδα του, δεν τον ξαναείδε ποτέ. Ο οικογενειακός φίλος Carl Seelig προσπάθησε αργότερα να γεφυρώσει το χάσμα μεταξύ τους. Όμως ο Αϊνστάιν φοβόταν πως η παρουσία του θα προκαλούσε μεγαλύτερη ψυχική αναστάτωση στον γιο του.
Τα τελευταία χρόνια στη μοναξιά
Μετά τον θάνατο της μητέρας του το 1948, ο Έντουαρντ έμεινε σχεδόν ολοκληρωτικά μόνος. Τη φροντίδα του ανέλαβε ο Καρλ Ζέελιχ, ενώ ο ίδιος συνέχισε να ζει στο Burghölzli. Ο Άλμπερτ Αϊνστάιν πέθανε το 1955 χωρίς να έχει ξαναδεί τον γιο του. Δέκα χρόνια αργότερα, στις 25 Οκτωβρίου 1965, ο Έντουαρντ πέθανε από εγκεφαλικό επεισόδιο σε ηλικία 55 ετών. Η ιστορία του έμεινε για δεκαετίες σχεδόν άγνωστη, θαμμένη πίσω από τη λάμψη του ονόματος Αϊνστάιν. Κι όμως, η ζωή του Έντουαρντ αποτελεί μία από τις πιο ανθρώπινες και σπαρακτικές πλευρές της οικογένειας του μεγάλου επιστήμονα: μια ιστορία ιδιοφυΐας, ευαισθησίας, ψυχικής ασθένειας και βαθιάς μοναξιάς.
