Οι φρικιαστικές ιστορίες πίσω από τα κλασικά παραμύθια της Disney

Η Disney έχει καταφέρει να ταυτιστεί με τη χαρά, τη μαγεία και το «ζήσαν αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα». Από το 1937 και τη «Χιονάτη και τους Επτά Νάνους», εκατομμύρια παιδιά σε όλο τον κόσμο μεγάλωσαν με ταινίες γεμάτες φαντασία, πριγκίπισσες και χαρούμενα φινάλε. Οι χαρακτήρες της έγιναν πρότυπα και σύμβολα παιδικής αθωότητας.

Ωστόσο, τα παραμύθια στα οποία βασίστηκαν αυτές οι ιστορίες είχαν πολύ διαφορετικό σκοπό. Οι λαϊκοί θρύλοι και τα παραμύθια που κατέγραψαν συγγραφείς όπως οι αδελφοί Γκριμ, ο Χανς Κρίστιαν Άντερσεν ή ο Κάρλο Κολόντι δεν προορίζονταν για παιδική διασκέδαση. Ήταν διδακτικά, συχνά σκληρά, και χρησιμοποιούσαν τον φόβο ως μέσο διαπαιδαγώγησης.

Η Disney «γλύκανε» αυτά τα αφηγήματα, αφαιρώντας τη βία και το αίμα, ώστε να δημιουργήσει έναν κόσμο γεμάτο αισιοδοξία. Αν όμως επιστρέψουμε στις πρωτότυπες εκδοχές, συναντάμε ιστορίες με σκοτεινές εικόνες που θυμίζουν περισσότερο τρόμο παρά παραμύθι.

Πινόκιο: Από όνειρο σε εφιάλτη

Η ταινία της Disney (1940) παρουσίασε τον Πινόκιο ως μια αθώα ξύλινη μαριονέτα που μαθαίνει από τα λάθη της και τελικά ανταμείβεται με την πολυπόθητη μεταμόρφωση σε αληθινό αγόρι. Ηθικό δίδαγμα: η αλήθεια, η καλοσύνη και η εργατικότητα ανταμείβονται.

Στην πραγματικότητα, ο Κάρλο Κολόντι έγραψε τον «Πινόκιο» ως σειρά επεισοδίων για ιταλικές εφημερίδες τον 19ο αιώνα, με στόχο να δείξει στα παιδιά τις συνέπειες της ανυπακοής. Ο ήρωάς του δεν ήταν γλυκός ούτε αφελής, αλλά πεισματάρης και σκληρός. Ο Μιλών Γρύλλος, που στον κόσμο της Disney έγινε ο συμπαθής Τζίμινι Κρίκετ, δολοφονείται από τον Πινόκιο με ένα σφυρί όταν προσπαθεί να τον συνετίσει.

Καθ’ όλη την ιστορία, ο Πινόκιο υποφέρει φρικτές τιμωρίες: καίγεται, βασανίζεται, εξαπατάται, μέχρι που τελικά πεθαίνει με απαγχονισμό από τους ίδιους τους διώκτες του. Η κατακραυγή των αναγνωστών ανάγκασε τον Κολόντι να αλλάξει το τέλος, δίνοντάς του ζωή, αλλά το μήνυμα παρέμενε σαφές: η ανυπακοή οδηγεί στον πόνο και στον θάνατο.

Η Disney κράτησε μόνο την ιδέα της λύτρωσης, αφήνοντας στην άκρη το τρομακτικό ταξίδι που ήθελε αρχικά να παρουσιάσει ο συγγραφέας.

Η Ωραία Κοιμωμένη: Από το φιλί της αγάπης σε βιασμό και κανιβαλισμό

Η ταινία του 1959 «Η Ωραία Κοιμωμένη» έδειξε την πριγκίπισσα Άουρόρα να πέφτει σε ύπνο από την κατάρα της Μάλεφισεντ και να ξυπνά με το φιλί του πρίγκιπα.

Η πραγματική ιστορία όμως, με ρίζες στον 17ο αιώνα (παραλλαγή του Giambattista Basile), ήταν εντελώς διαφορετική. Η πριγκίπισσα Τάλια τρυπά το δάχτυλό της και πέφτει σε βαθύ ύπνο. Αντί να τη σώσει ο πρίγκιπας, ένας βασιλιάς την βρίσκει και τη βιάζει ενώ κοιμάται. Εκείνη, χωρίς να το γνωρίζει, μένει έγκυος και γεννά δίδυμα. Ένα από τα παιδιά βγάζει το αγκάθι από το δάχτυλό της και τη ξυπνά.

Το παραμύθι δεν τελειώνει εκεί. Ο βασιλιάς είναι ήδη παντρεμένος, και η ζηλόφθονη βασίλισσα σχεδιάζει να σκοτώσει τα παιδιά, να τα μαγειρέψει και να τα σερβίρει στον άντρα της. Μια ιστορία με βία, μοιχεία και κανιβαλισμό, που η Disney «ντύνει» με χρυσόσκονη και ρομαντισμό.

Σταχτοπούτα: Η εκδίκηση με αίμα

Η Σταχτοπούτα της Disney (1950) είναι η απόλυτη ιστορία ελπίδας: η κοπέλα που υπέφερε βρίσκει αγάπη και δικαίωση.

Στο παραμύθι των αδελφών Γκριμ (1812), όμως, οι ετεροθαλείς αδελφές δεν είναι απλώς σκληρές αλλά και απελπισμένες. Για να χωρέσουν στο γοβάκι, κόβουν κομμάτια από τα πόδια τους – η μία το δάχτυλο, η άλλη τη φτέρνα. Ο πρίγκιπας παραπλανιέται προσωρινά, αλλά περιστέρια τον προειδοποιούν δείχνοντάς του το αίμα.

Η ιστορία κορυφώνεται στον γάμο, όπου τα περιστέρια τυφλώνουν τις αδελφές ως τιμωρία για την απληστία τους. Εδώ δεν υπάρχει έλεος ούτε εξιλέωση. Η Disney, αντίθετα, επέλεξε να τις δείξει πιο ανθρώπινες ακόμη και σε σίκουελ, παρουσιάζοντας μάλιστα την Αναστασία ως ικανή για αγάπη.

Η Μικρή Γοργόνα: Ο πόνος της αγάπης που δεν ανταποκρίνεται

Η Άριελ της Disney (1989) είναι γεμάτη όνειρα και ζωντάνια. Θυσιάζει τη φωνή της για να γίνει άνθρωπος και στο τέλος κερδίζει τον πρίγκιπα.

Στον Χανς Κρίστιαν Άντερσεν (1837), η ιστορία είναι σπαρακτική. Η γοργόνα χάνει τη φωνή της και κάθε της βήμα στα νέα της πόδια μοιάζει με περπάτημα σε κοφτερά γυαλιά. Αν δεν καταφέρει να κερδίσει τον πρίγκιπα, θα πεθάνει.

Ο πρίγκιπας ερωτεύεται μια άλλη γυναίκα και η μάγισσα της θάλασσας προτείνει στη γοργόνα να τον σκοτώσει για να σώσει τη ζωή της. Εκείνη αρνείται. Επιλέγει την αυτοθυσία και διαλύεται σε αφρό, χάνοντας τα πάντα.

Η Disney αφαίρεσε την τραγικότητα και έδωσε στην Άριελ το ευτυχισμένο τέλος που ποτέ δεν είχε η πρωτότυπη ιστορία.

Μπάμπι: Όταν το δάσος γίνεται πεδίο μάχης

Το «Μπάμπι» (1942) είναι μία από τις πιο συγκινητικές ταινίες της Disney, με τη σκηνή του θανάτου της μητέρας του να στοιχειώνει γενιές παιδιών.

Το πρωτότυπο βιβλίο του Felix Salten (1923), όμως, ήταν ακόμη πιο σκληρό. Ο Μπάμπι μεγαλώνει μέσα σε ένα δάσος γεμάτο φόβο και θάνατο. Βλέπει ζώα να πεθαίνουν, ακούει κραυγές απειλών και νιώθει τη βία του ανθρώπου. Σε μια σκηνή, όταν τον πυροβολούν, ο «Γηραιός Πρίγκιπας» τον διδάσκει πώς να αφήνει το αίμα του να στάζει κυκλικά για να μπερδέψει τον κυνηγό.

Το μήνυμα ήταν ξεκάθαρο: ο άνθρωπος είναι ο μεγαλύτερος εχθρός της φύσης και η επιβίωση είναι αγώνας χωρίς έλεος. Η Disney μετέτρεψε αυτό το σκληρό αφήγημα σε μια πιο «τρυφερή» ιστορία ενηλικίωσης.

Η Παναγία των Παρισίων: Από τη σωτηρία στην απόλυτη καταστροφή

Η ταινία «Η Παναγία των Παρισίων» (1996) θεωρείται από τις πιο σκοτεινές της Disney. Ο Φρόλο πεθαίνει, η Εσμεράλδα σώζεται και ο Κουασιμόδος βρίσκει δικαίωση.

Στο μυθιστόρημα του Βίκτωρος Ουγκώ (1831), η κατάληξη είναι σπαρακτική. Ο Φρόλο κατηγορεί άδικα την Εσμεράλδα για απόπειρα δολοφονίας, και εκείνη καταδικάζεται σε απαγχονισμό. Ο Κουασιμόδος, τρελαμένος από τον πόνο, σκοτώνει τον Φρόλο επειδή γελούσε με τον θάνατο της γυναίκας που αγαπούσε.

Στη συνέχεια, βρίσκει το σώμα της Εσμεράλδας, ξαπλώνει δίπλα της στον τάφο και αρνείται να φύγει, πεθαίνοντας από την πείνα. Καμία αχτίδα φωτός δεν υπάρχει σε αυτή την εκδοχή, μόνο απόλυτη απελπισία.

Χιονάτη: Το φινάλε με τα πυρακτωμένα παπούτσια

Η «Χιονάτη» της Disney (1937) είναι η πρώτη animated ταινία μεγάλου μήκους και ένα μνημείο αισιοδοξίας. Ο πρίγκιπας φιλάει τη Χιονάτη και η ιστορία τελειώνει με γάμο και χαρά.

Στην εκδοχή των αδελφών Γκριμ, το τέλος είναι πολύ πιο σκοτεινό. Η κακιά βασίλισσα αναγκάζεται να χορεύει φορώντας πυρακτωμένα σιδερένια παπούτσια μέχρι να πεθάνει. Είναι μια βάναυση τιμωρία, που υποδηλώνει την εκδίκηση και την κάθαρση της δικαιοσύνης με τον πιο ωμό τρόπο.

Γιατί τα παραμύθια ήταν τόσο σκοτεινά;

Οι αυθεντικές ιστορίες δημιουργήθηκαν σε εποχές δύσκολες, όπου η παιδική θνησιμότητα, η φτώχεια και η βία ήταν καθημερινότητα. Τα παραμύθια λειτουργούσαν ως προειδοποιήσεις: μην είσαι άτακτος, μην εμπιστεύεσαι ξένους, μην παραβείς κανόνες. Η σκληρότητα τους αντλούσε δύναμη από τον φόβο.

Η Disney, αντίθετα, δημιούργησε έναν κόσμο ελπίδας. Αφαίρεσε το αίμα, πρόσθεσε μουσική, και έδωσε στα παιδιά την αίσθηση ότι το καλό πάντα νικά.

Συμπέρασμα

Οι ταινίες της Disney έγιναν κλασικές γιατί πρόσφεραν αυτό που ήθελαν οι γονείς να δουν τα παιδιά τους: χαρά, αγάπη, μαγεία. Όμως, πίσω από κάθε πριγκίπισσα και κάθε ήρωα κρύβεται μια πολύ πιο σκοτεινή ιστορία.

Από τον Πινόκιο που απαγχονίζεται, μέχρι τη γοργόνα που γίνεται αφρός και τη βασίλισσα που πεθαίνει με πυρακτωμένα παπούτσια, τα παραμύθια υπενθυμίζουν πως οι ρίζες τους βρίσκονται σε κόσμους πιο σκληρούς από τα όνειρα που μας χάρισε η Disney.