Γράφει η ειδική παιδαγωγός (M.ed) Νάνσυ Παπαδάτου
Η αποτελεσματική μάθηση δεν εξαρτάται μόνο από το τι διδάσκεται, αλλά κυρίως από το πώς προσφέρεται η γνώση. Τα τελευταία χρόνια, η παιδαγωγική έρευνα στρέφει όλο και περισσότερο το ενδιαφέρον της στη μάθηση μέσω του παιχνιδιού (play-based learning), αναγνωρίζοντάς την ως μια από τις πιο αποδοτικές μορφές μάθησης, ιδιαίτερα στην παιδική ηλικία. Το παιχνίδι δεν λειτουργεί απλώς ως μέσο παρακίνησης, αλλά ως βασικός μηχανισμός ουσιαστικής αφομοίωσης της γνώσης.
Η μάθηση μέσω του παιχνιδιού εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο της βιωματικής και ενεργητικής μάθησης. Σύμφωνα με τη γνωστική ψυχολογία και τις θεωρίες του εποικοδομισμού, η γνώση δεν μεταδίδεται παθητικά, αλλά οικοδομείται μέσα από εμπειρίες, αλληλεπίδραση και προσωπική εμπλοκή του μαθητή.
Έρευνες στην εκπαιδευτική νευροεπιστήμη δείχνουν ότι όταν το παιδί συμμετέχει ενεργά σε παιγνιώδεις δραστηριότητες, ενεργοποιούνται ταυτόχρονα γνωστικά, συναισθηματικά και κινητικά δίκτυα του εγκεφάλου. Αυτό οδηγεί σε βαθύτερη επεξεργασία της πληροφορίας και ισχυρότερη μνημονική αποτύπωση.
Στη διεθνή βιβλιογραφία γίνεται συχνά αναφορά στη δραστική διαφορά που παρατηρείται στον αριθμό των επαναλήψεων που απαιτούνται για την αφομοίωση μιας νέας γνώσης, ανάλογα με τον τρόπο διδασκαλίας.
Μελέτες που εξετάζουν τη βιωματική και παιγνιώδη μάθηση δείχνουν ότι όταν η γνώση παρέχεται μέσα από παιχνίδι, δράση και ενεργή συμμετοχή, η αφομοίωση μπορεί να επιτευχθεί με σημαντικά λιγότερες επαναλήψεις σε σύγκριση με τη συμβατική, παθητική διδασκαλία. Ενδεικτικά, αναφέρεται ότι σε περιβάλλοντα παιγνιώδους μάθησης απαιτούνται ακόμη και 20 επαναλήψεις για την εμπέδωση μιας έννοιας, ενώ σε παραδοσιακά μοντέλα διδασκαλίας ο αριθμός αυτός μπορεί να φτάσει ή και να ξεπεράσει τις 400 επαναλήψεις.
Οι αριθμοί αυτοί δεν πρέπει να εκλαμβάνονται ως απόλυτοι, αλλά ως ενδεικτικοί της τεράστιας διαφοράς στην αποτελεσματικότητα μεταξύ ενεργητικής και παθητικής μάθησης. Το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι η ποσότητα της επανάληψης, αλλά η ποιότητα της εμπειρίας μάθησης.
Γιατί το παιχνίδι κάνει τη μάθηση πιο αποτελεσματική
Η μάθηση μέσω του παιχνιδιού είναι αποτελεσματική επειδή:
- εμπλέκει το παιδί συναισθηματικά, αυξάνοντας το ενδιαφέρον και το κίνητρο,
- παρέχει νόημα και σκοπό στη μαθησιακή διαδικασία,
- επιτρέπει τη δοκιμή και το λάθος χωρίς φόβο αποτυχίας,
- ενισχύει τη συγκέντρωση και τη μνήμη μέσω θετικών συναισθημάτων,
- ενεργοποιεί πολλαπλούς τρόπους μάθησης (οπτικό, ακουστικό, κιναισθητικό).
Η θετική συναισθηματική εμπειρία που συνοδεύει το παιχνίδι φαίνεται να διευκολύνει τη μεταφορά της γνώσης στη μακροπρόθεσμη μνήμη, καθιστώντας τη μάθηση πιο σταθερή και λειτουργική.
Η αξιοποίηση του παιχνιδιού στη μαθησιακή διαδικασία δεν σημαίνει απουσία δομής ή στόχων. Αντίθετα, η αποτελεσματική παιγνιώδης μάθηση απαιτεί:
- σαφείς παιδαγωγικούς στόχους,
- κατάλληλα σχεδιασμένες δραστηριότητες,
- προσαρμογή στις ανάγκες και στο αναπτυξιακό επίπεδο του παιδιού,
- ρόλο του εκπαιδευτικού ως καθοδηγητή και εμψυχωτή.
Η μάθηση μέσω του παιχνιδιού είναι ιδιαίτερα ωφέλιμη και στην ειδική διαπαιδαγώγηση, καθώς μειώνει το άγχος, ενισχύει την αυτοπεποίθηση και επιτρέπει την εξατομίκευση της διδασκαλίας.Τα επιστημονικά δεδομένα καταδεικνύουν ότι η μάθηση μέσω του παιχνιδιού δεν αποτελεί απλώς εναλλακτική διδακτική προσέγγιση, αλλά έναν από τους πιο αποτελεσματικούς τρόπους αφομοίωσης της γνώσης. Η σημαντική μείωση των επαναλήψεων που απαιτούνται για τη μάθηση υπογραμμίζει τη δύναμη της βιωματικής, ενεργητικής εμπλοκής. Η ενσωμάτωση του παιχνιδιού στη διδασκαλία συνιστά επένδυση στη βαθύτερη κατανόηση, στη μακροπρόθεσμη μάθηση και στην ουσιαστική ανάπτυξη του παιδιού.
Βιβλιογραφία
- Kolb, D. A. (1984). Experiential Learning: Experience as the Source of Learning and Development. Prentice Hall.
- Hirsh-Pasek, K., Zosh, J. M., et al. (2020). A new path to education reform: Playful learning. Brookings Institution.
- Ginsburg, K. R. (2007). The importance of play in promoting healthy child development. Pediatrics, 119(1), 182–191.
- Thomas, M. S. C., et al. (2019). Educational neuroscience and the learning brain. Psychological Science in the Public Interest
- Ζαφειροπούλου, Μ. (2016). Μάθηση και παιχνίδι στην παιδική ηλικία. Αθήνα: Ελληνικά Ακαδημαϊκά Εκδοτικά.
Η Νάνσυ Παπαδάτου είναι Φιλόλογος – Ειδική Παιδαγωγός (MEd).
Είναι απόφοιτη του Τμήματος Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής της Φιλοσοφικής Σχολής ΑΠΘ, με ειδίκευση στην Παιδαγωγική. Έχει εξειδίκευση στις Μαθησιακές Δυσκολίες και τη Δυσλεξία, καθώς και στις Διαταραχές Γραπτού και Προφορικού Λόγου. Έχει επιμορφωθεί εκτενώς σε ζητήματα όπως η ΔΕΠ/Υ, η ψυχολογική υποστήριξη μαθητών με Μαθησιακές Δυσκολίες και οι παρεμβάσεις στη Γλώσσα και τα Μαθηματικά. Είναι πιστοποιημένη στη χορήγηση εργαλείων αξιολόγησης Μαθησιακής Επάρκειας (γλωσσική και γνωστική επάρκεια, ανάγνωση, δυσαριθμησία) και είναι επιστημονική υπεύθυνη του Πρότυπου Κέντρου Εκπαίδευσης και Ειδικών Μαθησιακών Δυσκολιών στον Εύοσμο Θεσσαλονίκης.
