Από την Θεοφανία Ανδρονίκου Βασιλάκη
Υπάρχουν στιγμές που η τέχνη δεν χρειάζεται ούτε επιτροπές, ούτε ειδικούς, ούτε «ποιοτικά» διαβατήρια. Χρειάζεται μόνο ένα πράγμα: το κοινό.
Και ίσως αυτό ακριβώς να ξεχάστηκε στην περίπτωση του Γιώργου Μαζωνάκη.
Η Αφροδίτη Μάνου, με αφορμή το λαϊκό προσκύνημα στον νεκρό τραγουδιστή, επέλεξε να γράψει πως δεν τον γνώριζε, ούτε γνώριζε τη δουλειά του, και πως η εικόνα του κόσμου που πήγε να τον αποχαιρετήσει αποτελούσε, κατά τη δική της διατύπωση, «το τελευταίο καρφί στο φέρετρο των ονείρων» μιας γενιάς καλλιτεχνών που τα είχε φανταστεί αλλιώς.
Δικαίωμά της να μη γνωρίζει τον Μαζωνάκη. Δικαίωμά της ακόμη και να μη της αρέσει η μουσική του.
Αλλά υπάρχει μια λεπτομέρεια που αξίζει να θυμόμαστε: η προσωπική μας αισθητική δεν αποτελεί αντικειμενικό μέτρο της καλλιτεχνικής αξίας.
Γιατί αν αρχίσουμε να χωρίζουμε τους καλλιτέχνες σε «υψηλούς» και «χαμηλούς» ανάλογα με το αν αρέσουν σε εμάς, τότε μπαίνουμε σε έναν πολύ επικίνδυνο δρόμο.
Και εδώ υπάρχει κάτι ακόμη πιο ενδιαφέρον.
Η ίδια η Αφροδίτη Μάνου έχει μια σημαντική διαδρομή στο ελληνικό τραγούδι. Έχει συνεργαστεί με ονόματα όπως ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Μάνος Χατζιδάκις, ο Σταύρος Ξαρχάκος, ο Γιάννης Σπανός, ο Διονύσης Σαββόπουλος και ο Θάνος Μικρούτσικος. Έχει γράψει στίχους για τον Βασίλη Παπακωνσταντίνου, μεταξύ άλλων για τα «Χαιρετίσματα στην εξουσία», και έχει συνεργαστεί με τον Γιάννη Μηλιώκα και τον Νίκο Πορτοκάλογλου.
Μέχρι εδώ, λοιπόν, κανένα πρόβλημα.
Μόνο που η ίδια καλλιτεχνική διαδρομή έχει περάσει και από χώρους που δύσκολα χωρούν σε μια αυστηρή διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στο «σοβαρό» και το «μη σοβαρό».
Η Αφροδίτη Μάνου έγραψε τη μουσική και τους στίχους για το soundtrack της ταινίας «Το κλάμα βγήκε από τον παράδεισο», μιας από τις πιο χαρακτηριστικές ελληνικές κωμωδίες των Ρέππα – Παπαθανασίου. Συνεργάστηκε μάλιστα μαζί τους και σε άλλες θεατρικές παραγωγές, όπως η «Ποια Ελένη» και η «Τσινετσιτά». Ο Μιχάλης Ρέππας έχει μιλήσει για τη Μάνου ως σταθερή συνεργάτιδά τους και έχει εξάρει τη συμβολή της στη μουσική και στους στίχους των έργων τους.
Και κάπου εδώ προκύπτει ένα εύλογο ερώτημα:
Ποιος ακριβώς αποφασίζει ποια λαϊκή κουλτούρα είναι «άξια» και ποια όχι;
Το «Κλάμα βγήκε από τον παράδεισο» ήταν κωμωδία. Σατίριζε με παιχνιδιάρικο τρόπο το παλιό λαϊκό και κινηματογραφικό τραγούδι. Ήταν μια δουλειά που ακριβώς επειδή γνώριζε τους κώδικες της λαϊκής κουλτούρας μπορούσε να τους σατιρίσει.
Και το «Ροζ» του Γιάννη Μηλιώκα, στο οποίο συμμετείχε η Μάνου, δεν έγινε λιγότερο σημαντικό επειδή απευθύνθηκε σε ένα τεράστιο λαϊκό κοινό. Ούτε τα «Χαιρετίσματα» του Παπακωνσταντίνου έγιναν λιγότερο σημαντικά επειδή τραγουδήθηκαν από έναν καλλιτέχνη που δεν ανήκε στις αυστηρές κατηγορίες του «έντεχνου».
Το ίδιο ισχύει και για τον Μαζωνάκη.
Μπορεί κάποιος να μην αγαπά τα τραγούδια του. Μπορεί να θεωρεί ότι η δική του αισθητική βρίσκεται αλλού. Μπορεί ακόμη και να μην έχει ακούσει ποτέ ούτε ένα τραγούδι του.
Αυτό όμως δεν ακυρώνει ένα γεγονός: ο κόσμος τον έκανε μέρος της δικής του μουσικής ιστορίας.
Και αυτό δεν το αποφασίζει κανένας «ποιοτικός» καλλιτεχνικός κύκλος.
Το αποφασίζει ο χρόνος, η μνήμη και κυρίως οι άνθρωποι που πλήρωσαν εισιτήριο, αγόρασαν δίσκους, τραγούδησαν τα τραγούδια του και, τελικά, στάθηκαν στην ουρά για να του πουν αντίο.
Η τέχνη δεν είναι κλειστό κλαμπ.
Και ίσως το πραγματικό «καρφί στο φέρετρο» να μην είναι το λαϊκό προσκύνημα ενός δημοφιλούς τραγουδιστή.
Ίσως να είναι η αντίληψη ότι υπάρχουν καλλιτέχνες που δικαιούνται την αγάπη του κοινού και άλλοι που πρέπει πρώτα να περάσουν από την έγκριση κάποιων «ειδικών» για να θεωρηθούν άξιοι.
Γιατί στο τέλος της ημέρας, ο καλλιτέχνης μπορεί να επιλέγει το τραγούδι του. Το κοινό όμως επιλέγει ποιο τραγούδι θα κρατήσει.
Και αυτή την επιλογή δεν μπορεί να την ακυρώσει καμία προσωπική αισθητική.
