Από την Αριστούλα Μπέσιου
Η Ίλυα Λιβυκού, μία από τις πιο χαρακτηριστικές παρουσίες του ελληνικού θεάτρου και κινηματογράφου, γεννήθηκε το 1919 στο Ηράκλειο Κρήτης με το όνομα Αμαλία Κοζύρη. Παρότι ξεκίνησε σπουδάζοντας Νομική στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, τελικά την κέρδισε η σκηνή. Φοίτησε στη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου, όπου το 1947 έκανε και την πρώτη της εμφάνιση στον «Ρουί Μπλας» του Βίκτωρος Ουγκώ.
Το 1948 ξεκίνησε η καθοριστική συνεργασία της με τον θίασο της Κυρίας Κατερίνας και του Βασίλη Λογοθετίδη. Από τότε και μέχρι τον θάνατο του μεγάλου κωμικού, αποτέλεσε μία από τις βασικότερες συνεργάτιδες και θεατρικές του παρτενέρ.
Μία συνάντηση που άλλαξε τη ζωή της
Η Λιβυκού υπήρξε μια ζωηρή, πληθωρική και κοινωνική καλλιτέχνιδα∙ σπάνια περνούσε απαρατήρητη. Παρότι πολλοί την πολιορκούσαν, εκείνη επέλεξε τον μοναχικό και ιδιόρρυθμο Λογοθετίδη, ο οποίος έμελλε να γίνει μέντορας, συνεργάτης και έρωτάς της.
Παντρεμένη από μικρή και μητέρα τριών παιδιών —με το όνομα τότε Αμαλία Χατζάκη— γρήγορα τράβηξε τα βλέμματα με το ταλέντο της. Ο Λογοθετίδης την ξεχώρισε από τις πρώτες κιόλας εμφανίσεις της, βλέποντας το «ανόμοιο» αλλά υπέροχα λειτουργικό δίδυμο που μπορούσαν να αποτελέσουν στη σκηνή.
Μαζί γύρισαν μερικές από τις πιο αξέχαστες ταινίες της χρυσής εποχής του ελληνικού σινεμά:
«Κάλπικη λίρα», «Σάντα Τσικίτα», «Βότσαλο στη λίμνη», «Ζηλιαρόγατος», «Δελησταύρος και υιός», «Ήρωας με παντούφλες».
Από τις δώδεκα ταινίες του Λογοθετίδη, στις εννέα είχε δίπλα του την Ίλυα.
Παράλληλα, υπήρξε ακλόνητο στήριγμα του κωμικού όταν εκείνος αποφάσισε να ιδρύσει τον δικό του θίασο — πολλοί μάλιστα έλεγαν πως αυτό το τόλμημα το χρωστούσε στην ενθάρρυνση της Λιβυκού.
Ένας μεγάλος έρωτας χωρίς γάμο
Παρότι για χρόνια υπήρξαν ζευγάρι και στη ζωή, δεν παντρεύτηκαν ποτέ. Η σχέση τους σκάλωσε στη γνωστή απομόνωση που επέβαλλε στον εαυτό του ο Λογοθετίδης. Ο ίδιος ζούσε μόνος στο Παλαιό Φάληρο, τρώγοντας συχνά μόνος σε μια ταβέρνα της περιοχής, ενώ εκείνη είχε πάρει διαζύγιο και μεγάλωνε μόνη τα παιδιά της.
Δεν παραδέχτηκαν δημόσια την προσωπική τους σχέση∙ τους χώρισε μόνο ο ξαφνικός θάνατος του Λογοθετίδη το 1960. Η Λιβυκού, συντετριμμένη, δεν ξαναέπαιξε ποτέ έργο στο οποίο είχαν υπάρξει μαζί στη σκηνή. Ωστόσο, επέστρεψε στο θέατρο, αποφασισμένη να αποδείξει ότι ήταν κάτι πολύ περισσότερο από «η γυναίκα δίπλα στον μεγάλο κωμικό».
Το κοινό την είδε πιο ώριμη, αυστηρή, με μια ευγένεια τραγικότητας που εξέπληξε τους πάντες. Σημείωσε επιτυχίες σε δραματικούς ρόλους, όπως στην «Κατάρα της μάνας» του Γεωργιάδη και στην «Αντιγόνη» του Τζαβέλλα.
Η πρώτη ξανθιά του ελληνικού θεάτρου
Η Λιβυκού έχει μια μικρή αλλά χαρακτηριστική πρωτιά: υπήρξε η πρώτη ξανθιά ηθοποιός της ελληνικής σκηνής και οθόνης. Όχι επειδή ξάνοιξε τα μαλλιά της, αλλά επειδή ως νεαρή κολυμβήτρια στην Κρήτη ο ήλιος τα είχε κάνει ξανθά σε βαθμό παρεξήγησης. Την αποκάλυψη αυτή την έκανε η ίδια σε συνέντευξή της στον Νίκο Νικόλιζα στον «Ταχυδρόμο».
Στην ίδια συνέντευξη είχε περιγράψει και την πρώτη γνωριμία της με τον Λογοθετίδη, στο Βασιλικό Θέατρο, όπου εκείνος εντυπωσιάστηκε και την πήρε αμέσως στην ομάδα του.
Κάποτε είχε πει με συγκίνηση για τον θάνατό του:
«Την ημέρα που πέθανε, ο κόσμος δεν το πίστευε. Η ουρά στο ταμείο ήταν τεράστια – νόμιζαν πως ήταν ένα αστείο του Βασίλη. Στην κηδεία του ακολούθησαν πάνω από 50.000 άνθρωποι».
Ακόμη και ο βασιλιάς Κωνσταντίνος είχε αναφέρει σε παράσταση πως, παρότι δεν μπόρεσε να παρευρεθεί λόγω πρωτοκόλλου, πήγε σε απέναντι λόφο και «έκλαιγε σαν παιδί».
Το βαρύ προσωπικό δράμα και οι τελευταίες δεκαετίες
Παρά την εξέλιξη και τις πολλές διακρίσεις της, η μοίρα της επιφύλασσε ένα βαρύ πλήγμα: τον θάνατο της αγαπημένης της κόρης από καρκίνο, στα μέσα της δεκαετίας του ’80. Από τότε η Λιβυκού κλείστηκε στον εαυτό της. Έμενε σε ένα μικρό διαμέρισμα στην Κυψέλη, αποφεύγοντας κοινωνικές επαφές.
Σταμάτησε να βάφει τα μαλλιά της, να χρησιμοποιεί μακιγιάζ, και πέταξε πολλά αντικείμενα του παρελθόντος — ρούχα, φωτογραφίες, προγράμματα. Όσοι την συναντούσαν τότε έβλεπαν πως η ψυχή της είχε ήδη αρχίσει να σβήνει.
Στα τελευταία της χρόνια στάθηκε δίπλα της ο Λάκης Λαζόπουλος, ο οποίος φρόντισε να μη λείψει τίποτα στη σπουδαία ηθοποιό. Λίγο πριν το τέλος, η κόρη της, Χρυσή, την πήρε στο σπίτι της, στον περιφερειακό του Λυκαβηττού.
Η Ίλυα Λιβυκού πέθανε στις 6 Σεπτεμβρίου 2002, σε ηλικία 83 ετών. Στην τελευταία της συνέντευξη είχε πει με μια σπάνια ταπεινότητα:
«Δεν υπάρχει κάτι ενδιαφέρον σε όλα αυτά. Έκανα απλώς τη δουλειά μου».
