Για δεκαετίες, οι επιστήμονες πίστευαν ότι οι πρώτες εξημερωμένες γάτες προέρχονταν από τη Λεβαντίνη της Νεολιθικής εποχής, μια περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου όπου οι άνθρωποι εγκαταστάθηκαν μόνιμα και άρχισαν να καλλιεργούν τη γη πριν από περίπου 9.500 χρόνια.
Μετάφραση: Έπη Τρίμη
Η επικρατούσα θεωρία υποστήριζε ότι τα αποθέματα σιτηρών προσέλκυαν τρωκτικά, τα οποία με τη σειρά τους έφεραν κοντά στους οικισμούς τις πρώτες αγριόγατες, δημιουργώντας μια σταδιακή σχέση συμβίωσης. Σημαντικό τεκμήριο αυτής της άποψης αποτελεί ο περίφημος τάφος στην Κύπρο, όπου μια γάτα βρέθηκε θαμμένη δίπλα σε άνθρωπο, χρονολογούμενη στην ίδια περίοδο.
Όμως μια νέα, μεγάλης κλίμακας ανάλυση αρχαίου DNA έρχεται να ανατρέψει την παραδοσιακή αφήγηση. Εξετάζοντας δεκάδες γονιδιώματα από γάτες σε Ευρώπη, Μέση Ανατολή και Ασία, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι σημερινές οικόσιτες γάτες δεν προέρχονται από τις πρώτες αιλουροειδείς που έζησαν κοντά στον άνθρωπο. Αντιθέτως, φαίνεται πως η πραγματική τους καταγωγή είναι πολύ πιο πρόσφατη και συνδέεται με άλλο γεωγραφικό κέντρο: τη Βόρεια Αφρική.
Τι αποκαλύπτει η νέα γενετική ανάλυση για τις γάτες
Η μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Science, στην οποία αναλύθηκαν 87 αρχαία και σύγχρονα γονιδιώματα, έδειξε ότι η οικόσιτη γάτα Felis catus έχει τις ρίζες της στη βορειοαφρικανική αγριόγατα (Felis lybica).
Ο καθηγητής Greger Larson από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης εξηγεί ότι τα οστά που είχαν θεωρηθεί για χρόνια ως οστά των πρώτων κατοικίδιων γατών δεν ταυτίζονται γενετικά με τις σημερινές γάτες:
«Αυτό υπονομεύει πλήρως το παλιό αφήγημα», υπογραμμίζει.
Σύμφωνα με τα νέα δεδομένα, οι γάτες που αποτέλεσαν το γενετικό υπόβαθρο της σύγχρονης οικόσιτης γάτας εξαπλώθηκαν στην Ευρώπη μόλις πριν από 2.000 χρόνια, δηλαδή κατά την περίοδο της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.
Η «λεοπάρδαλη γάτα» και η σχέση της με τον άνθρωπο
Ένα σημαντικό μέρος της μελέτης εξετάζει και την ιστορική σχέση των ανθρώπων με τη λεοπάρδαλη γάτα της Ασίας. Η ερευνήτρια Shu-jin Luo επισημαίνει ότι η σχέση αυτή ήταν συμβιωτική επί χιλιάδες χρόνια, αλλά το είδος δεν εξημερώθηκε ποτέ πραγματικά.
-
Οι άνθρωποι επωφελούνταν από την ικανότητα των ζώων να εξολοθρεύουν ποντίκια
-
Οι λεοπαρδάλεις απολάμβαναν εύκολη πρόσβαση σε τρωκτικά
Ωστόσο, η φήμη τους ως κυνηγοί κοτόπουλων τις έκανε ανεπιθύμητες σε νεότερες αγροτικές κοινότητες. Στην κινεζική παράδοση αποκαλούνταν «τίγρη που πιάνει κοτόπουλα», υποδηλώνοντας τη βλαπτική τους επίδραση στα πουλερικά.
Μετά τη δυναστεία των Χαν, οι αλλαγές στην εκτροφή κοτόπουλων και η κλιματική αστάθεια οδήγησαν τις λεοπαρδάλεις να αποσυρθούν από ανθρώπινους οικισμούς και να επιστρέψουν σε δασικούς βιότοπους.
Γάτες: Η εξάπλωσή τους στην Ευρώπη
Η μελέτη δείχνει ότι μέχρι περίπου το 200 π.Χ., τα αιλουροειδή που βρίσκονται σε ευρωπαϊκούς αρχαιολογικούς χώρους ήταν στην πραγματικότητα ευρωπαϊκές αγριόγατες (Felis silvestris) και όχι οικιακές γάτες.
Αν και ο σκελετός τους μοιάζει σχεδόν απόλυτα με του σημερινού κατοικίδιου, γενετικά ήταν διαφορετικές. Είναι πιθανό οι άνθρωποι να κρατούσαν εξημερωμένα γατάκια αγριόγατας, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι υπήρχε πραγματική εξημέρωση σε γενετικό επίπεδο.
Ο καθηγητής Jonathan Losos τονίζει ότι η άποψη πως η οικόσιτη γάτα κατάγεται από τη Βόρεια Αφρική ταιριάζει με τον ρόλο της στην αιγυπτιακή εικονογραφία:
-
Παρουσιάζονται με κολάρα, σκουλαρίκια και κοσμήματα
-
Κάθονται κάτω από καρέκλες, δίπλα σε ανθρώπους
-
Θεωρούνται μέλη της οικογένειας
Παρότι δεν είναι βέβαιο ότι η εξημέρωση ξεκίνησε εξολοκλήρου εκεί, η Αίγυπτος ίσως αποτέλεσε το μέρος όπου οι γάτες ανέπτυξαν τη στενή σχέση που ξέρουμε σήμερα με τον άνθρωπο.
