Για περισσότερους από δύο αιώνες, η δυτική όψη του Παρθενώνα έφερε εμφανή τα σημάδια μιας από τις πιο αμφιλεγόμενες πράξεις στην ιστορία της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς. Σήμερα, μετά την ολοκλήρωση των εργασιών αποκατάστασης και την απομάκρυνση των ικριωμάτων, το δυτικό αέτωμα αποκαλύπτεται ξανά στο κοινό με τη χαμένη αρχιτεκτονική του συνοχή, υπενθυμίζοντας παράλληλα την ιστορία της βίαιης αφαίρεσης των γλυπτών του από τα συνεργεία του λόρδου Έλγιν στις αρχές του 19ου αιώνα.
Το δυτικό αέτωμα του Παρθενώνα, έργο που δημιουργήθηκε υπό την καλλιτεχνική επίβλεψη του Φειδία, απεικόνιζε τη μυθική διαμάχη ανάμεσα στην Αθηνά και τον Ποσειδώνα για την κυριαρχία της Αττικής. Σύμφωνα με την παράδοση, η Αθηνά πρόσφερε στους κατοίκους το δέντρο της ελιάς, κερδίζοντας την εύνοιά τους και δίνοντας το όνομά της στην πόλη.
Παρά τις μετατροπές που γνώρισε ο Παρθενώνας στο πέρασμα των αιώνων, μεγάλο μέρος της γλυπτικής του διακόσμησης διατηρήθηκε έως το 1687, όταν κατά την πολιορκία της Αθήνας από τα στρατεύματα του Φραγκίσκου Μοροζίνι, ένα βενετσιάνικο βλήμα προκάλεσε την έκρηξη της οθωμανικής πυριτιδαποθήκης που βρισκόταν μέσα στον ναό. Η καταστροφή υπήρξε τεράστια, ωστόσο αρκετές μορφές των αετωμάτων παρέμειναν στη θέση τους.
Η επέμβαση του λόρδου Έλγιν
Όταν ο Τόμας Μπρους, γνωστός ως λόρδος Έλγιν, έφτασε στην Οθωμανική Αυτοκρατορία ως πρεσβευτής της Βρετανίας, ο Παρθενώνας ήταν ήδη τραυματισμένος, αλλά εξακολουθούσε να διατηρεί σημαντικό μέρος της γλυπτικής του διακόσμησης.
Από το 1801 έως το 1812, τα συνεργεία του προχώρησαν στην αφαίρεση περίπου των μισών σωζόμενων γλυπτών του μνημείου. Το 1806 πραγματοποιήθηκαν οι σημαντικότερες επεμβάσεις στο δυτικό αέτωμα, όταν εργάτες, χρησιμοποιώντας σχοινιά, τροχαλίες και μεταλλικούς μοχλούς, αποκόλλησαν μορφές που βρίσκονταν εκεί για περισσότερους από είκοσι δύο αιώνες.
Οι εργασίες προκάλεσαν νέες φθορές, καθώς τμήματα μαρμάρων έσπασαν κατά την αποξήλωση, ενώ αφαιρέθηκαν ακόμη και αρχιτεκτονικά στοιχεία για να διευκολυνθεί η μεταφορά. Τα μεγάλα κενά που δημιουργήθηκαν τότε χαρακτήρισαν την εικόνα του δυτικού αετώματος για περισσότερα από 220 χρόνια.
Η νέα εικόνα του μνημείου
Οι πρόσφατες αναστηλωτικές επεμβάσεις, που υλοποιήθηκαν από την Υπηρεσία Συντήρησης Μνημείων Ακροπόλεως υπό την εποπτεία της Επιτροπής Συντηρήσεως Μνημείων Ακροπόλεως, είχαν στόχο την αποκατάσταση της αρχιτεκτονικής ενότητας της δυτικής όψης χωρίς να αλλοιωθεί ο αυθεντικός χαρακτήρας του μνημείου.
Με την τοποθέτηση νέων ορθοστατών και την αξιοποίηση σωζόμενων αρχαίων θραυσμάτων, το δυτικό αέτωμα παρουσιάζεται πλέον ολοκληρωμένο από αρχιτεκτονική άποψη. Ωστόσο, η απουσία των αυθεντικών γλυπτών παραμένει εμφανής, υπενθυμίζοντας ότι σημαντικό μέρος της ιστορίας του Παρθενώνα εξακολουθεί να βρίσκεται μακριά από τον τόπο όπου δημιουργήθηκε.
Η νέα εικόνα του μνημείου αναμένεται να ενισχύσει ακόμη περισσότερο τη διεθνή συζήτηση για την επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα, ένα αίτημα που παραμένει ανοιχτό εδώ και περισσότερα από διακόσια χρόνια.
