Στις ανθρώπινες σχέσεις συχνά επιδιώκουμε να δείξουμε τον καλύτερό μας εαυτό, ειδικά όταν ξεκινάμε κάτι καινούργιο. Οι κοινωνικές πιέσεις, οι συμβουλές των φίλων ή η προσωπική μας ανασφάλεια μάς οδηγούν στο να παρουσιάζουμε μια εικόνα ελκυστική και «επιθυμητή». Με αυτόν τον τρόπο δίνουμε μεγαλύτερη έμφαση στα θετικά μας στοιχεία, ενώ τα αρνητικά μένουν καλά κρυμμένα – τουλάχιστον στην αρχή.
Ωστόσο, κάθε άνθρωπος κουβαλά μαζί του «αποσκευές», τόσο συναισθηματικές όσο και σωματικές. Όταν έρθει η στιγμή να αποκαλυφθούν, μπορεί να γίνουν αφορμή για απογοήτευση, ένταση και, τελικά, για ρήξη. Οι περισσότερες σχέσεις δεν καταρρέουν μόνο από προφανείς λόγους, όπως η απιστία ή οι σοβαροί εθισμοί, αλλά από πιο ύπουλες και καθημερινές συμπεριφορές που φθείρουν αργά και σταθερά τη σύνδεση.
Μέσα από την εμπειρία ψυχολόγων και θεραπευτών ζευγαριών, έχουν καταγραφεί δέκα χαρακτηριστικά μοτίβα συμπεριφοράς που εμφανίζονται ξανά και ξανά. Στην αρχή μιας σχέσης δεν είναι πάντα εύκολο να τα διακρίνει κανείς, όμως με τον χρόνο δημιουργούν αυτό που θα μπορούσαμε να αποκαλέσουμε «συναισθηματικές αλλεργίες»: μικρές ενοχλήσεις που συσσωρεύονται και, αν δεν αντιμετωπιστούν, γίνονται αιτίες απομάκρυνσης.
Ας δούμε αναλυτικά ποιες είναι αυτές οι δέκα παγίδες συμπεριφοράς.
1. Έντονη τάση για αγανάκτηση
Ορισμένοι άνθρωποι κουβαλούν μια σχεδόν μόνιμη δυσφορία. Εκφράζουν αγανάκτηση για μικρά ή μεγάλα θέματα, συχνά με τρόπο που δεν μπορεί να διορθωθεί. Αυτή η στάση, αν και αρχικά μπορεί να θεωρηθεί «ευαισθησία» ή «πάθος», με τον καιρό δηλητηριάζει τη σχέση. Ο σύντροφος νιώθει πως δεν υπάρχει χαρά, μόνο συνεχής γκρίνια. Στην πραγματικότητα, η αγανάκτηση συχνά καλύπτει μια αίσθηση αδυναμίας ή ανεπάρκειας, όμως ο αντίκτυπος στον άλλον είναι τοξικός.
2. Βιασύνη και αίσθηση διαρκούς πίεσης χρόνου
Όπως το Λευκό Κουνέλι στην Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων, κάποιοι άνθρωποι ζουν συνεχώς σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης: «Άργησα, δεν προλαβαίνω». Δεν απολαμβάνουν τη στιγμή, δεν χαλαρώνουν ποτέ. Είναι διαρκώς στραμμένοι στο μέλλον, σε πιθανά προβλήματα που ίσως προκύψουν. Αυτή η αδυναμία να «είναι παρόντες» κάνει τον σύντροφό τους να νιώθει ότι ποτέ δεν τον απολαμβάνουν πλήρως. Η σχέση μοιάζει με μαραθώνιο που δεν τελειώνει.
3. Χαμηλή ανοχή στην απογοήτευση
Ένας σύντροφος που εκνευρίζεται εύκολα, που χάνει την ψυχραιμία του με το παραμικρό, που ζητά συνεχώς από τον άλλον να τον «ηρεμήσει», γίνεται σταδιακά δυσβάσταχτος. Κανείς δεν μπορεί να νιώθει άνετα δίπλα σε κάποιον που ξεσπά για κάθε μικρό ζήτημα. Η ευερεθιστότητα αφαιρεί τη χαρά από την καθημερινότητα και κάνει τον άλλον να περπατά διαρκώς «σε τεντωμένο σκοινί».
4. Ατελείωτη επανεξέταση
Υπάρχουν άνθρωποι που ξαναζούν συνεχώς τα ίδια γεγονότα, τα αναλύουν ξανά και ξανά, χωρίς ποτέ να καταλήγουν σε λύση. Η επαναληπτική αυτή διαδικασία δεν αφήνει χώρο για νέα δεδομένα ή για επούλωση. Ο σύντροφος κουράζεται να ακούει το ίδιο σενάριο επ’ άπειρον, καθώς η σχέση μοιάζει να περιστρέφεται γύρω από τον φαύλο κύκλο της εμμονής.
5. Ανάγκη να είναι στο επίκεντρο
Μια σχέση απαιτεί ισορροπία στην προσοχή. Όταν κάποιος μιλά μόνο για τον εαυτό του, αγνοεί όσα του λες, δεν ενδιαφέρεται για τις εμπειρίες σου και μονοπωλεί κάθε συζήτηση, η ανισορροπία γίνεται κουραστική. Μπορεί στην αρχή η γοητεία ή το χάρισμα ενός τέτοιου ανθρώπου να εντυπωσιάζουν, αλλά με τον χρόνο η έλλειψη ενδιαφέροντος για τον άλλον οδηγεί σε αποξένωση.
6. Χρόνια καθυστέρηση
Η συστηματική ασυνέπεια, η αδυναμία τήρησης του χρόνου, φθείρει τη σχέση. Όταν ο ένας κρατά τον άλλον διαρκώς σε αναμονή, δημιουργείται αίσθημα ασέβειας. Οι συνηθισμένες αιτίες είναι η αδράνεια ή η κακή οργάνωση, αλλά η εμπειρία για τον σύντροφο είναι ίδια: απογοήτευση και εκνευρισμός. Με τον καιρό η καθυστέρηση εκλαμβάνεται ως παθητική-επιθετική συμπεριφορά.
7. Αθέτηση συμφωνιών και υποσχέσεων
Η εμπιστοσύνη είναι θεμέλιο κάθε σχέσης. Όταν ο ένας παραβιάζει συνεχώς τις συμφωνίες, αγνοεί τις δεσμεύσεις του ή προσπαθεί να τις δικαιολογήσει χωρίς εξήγηση, η εμπιστοσύνη καταρρέει. Είναι ανθρώπινο να μην μπορούμε πάντα να τηρήσουμε όσα υποσχόμαστε, αλλά η συνεχής αθέτηση, χωρίς αναγνώριση της ζημιάς, γίνεται καταστροφική.
8. Αίσθημα ότι τον εκμεταλλεύονται
Ορισμένοι άνθρωποι ζουν με την πεποίθηση ότι όλοι θέλουν να τους εκμεταλλευτούν. Συνεχώς διαπραγματεύονται, μετρούν τι δίνουν και τι παίρνουν, κατηγορούν τους άλλους ότι τους αδικούν. Αυτό τους κάνει δύσκολους στη συνύπαρξη, γιατί το μοίρασμα και η γενναιοδωρία γίνονται υπόθεση συναλλαγής. Ο σύντροφος καταλήγει να αισθάνεται σαν «κατηγορούμενος» σε μια δίκη που δεν τελειώνει ποτέ.
9. Σαρκασμός
Το χιούμορ μπορεί να είναι συνδετικός κρίκος, αλλά ο σαρκασμός κρύβει περιφρόνηση. Ακόμα κι αν ο άλλος γελάσει από ευγένεια, μέσα του πονά. Ο σαρκασμός μπορεί να πηγάζει από ανασφάλεια ή φόβο οικειότητας, όμως με τον καιρό κουράζει και πληγώνει. Αν δεν υπάρχει διάθεση ειλικρινούς συγγνώμης ή αλλαγής, η συμπεριφορά αυτή διαβρώνει την εμπιστοσύνη και την τρυφερότητα.
10. Η αιώνια στάση του θύματος
Όλοι περνούν δύσκολες στιγμές. Κάποιοι, όμως, εγκλωβίζονται μόνιμα στη θέση του θύματος. Βλέπουν παντού αδικίες, προδοσίες, κακοτυχίες. Η μόνιμη θυματοποίηση κάνει τον σύντροφο να νιώθει αδύναμος να βοηθήσει, αφού ό,τι κι αν κάνει δεν αρκεί. Η σχέση γεμίζει λύπη και απαισιοδοξία, χωρίς χώρο για εξέλιξη.
