Ο εγωκεντρισμός σπάνια εμφανίζεται όπως τον φανταζόμαστε. Δεν εκδηλώνεται πάντα με θράσος, δεν συνοδεύεται απαραίτητα από έντονη παρουσία και δεν διεκδικεί ανοιχτά την προσοχή.
Της: Έπης Τρίμη
Τις περισσότερες φορές είναι σχεδόν αόρατος. Στον αντίποδα, κρύβεται στον τρόπο που κάποιος μιλά, στον τρόπο που απαντά, στον τρόπο που διακόπτει ή, πιο συχνά, στον τρόπο που επιλέγει να μην ακούσει.
Υπάρχουν άνθρωποι που, χωρίς να υψώνουν τη φωνή τους ή να επιβάλλονται εμφανώς, καταφέρνουν να μετατρέπουν κάθε συζήτηση σε μονόλογο. Μπορεί να ξεκινήσεις να μιλάς για κάτι που σε απασχολεί, για μια εμπειρία ή ένα συναίσθημα, και μέσα σε λίγα λεπτά να διαπιστώσεις ότι το θέμα έχει μετατοπιστεί. Όχι από κακή πρόθεση απαραίτητα, αλλά από μια σταθερή, σχεδόν αυτόματη ανάγκη: να επιστρέφει το επίκεντρο στον εαυτό τους.
Η ψυχολογία δεν αντιμετωπίζει τον εγωκεντρισμό μόνο ως χαρακτηριστικό προσωπικότητας. Τον περιγράφει και ως μοτίβο επικοινωνίας.
Οι φράσεις που «προδίδουν» τον εγωκεντρισμό
1. «Εγώ»,«εμένα», «δικό μου»
Δεν είναι η χρήση των προσωπικών αντωνυμιών το πρόβλημα, αλλά η εμμονική επανάληψη.
2. «Χωρίς παρεξήγηση»
Το αφήνουμε ασχολίαστο γιατί όλοι καταλαβαίνουμε τι κρύβει.
3. «Μισώ να διακόπτω, αλλά…»
Η διακοπή ακολουθεί σχεδόν πάντα. Το μήνυμα είναι σαφές καθώς αυτό που θα ειπωθεί θεωρείται πιο σημαντικό από όσα λέει ο άλλος.
4. «Να σου πω τι έπαθα εγώ»
Η εμπειρία του συνομιλητή δεν ακούγεται για να κατανοηθεί, αλλά για να λειτουργήσει ως εφαλτήριο προς τη δική τους ιστορία.
5. «Δεν θα το καταλάβαινες»
Μια φράση που δημιουργεί απόσταση και ιεραρχία. Υπονοεί ότι τα δικά τους βιώματα είναι πιο σύνθετα ή πιο σημαντικά από των άλλων.
6. «Ειλικρινά, εγώ πιστεύω ότι…»
Η προσωπική άποψη παρουσιάζεται ως αυτονόητη αλήθεια, συχνά ακυρώνοντας τη διαφορετική εμπειρία που προηγήθηκε.
7. «Μπορεί να κάνω λάθος, αλλά…»
Πρόκειται για προσχηματική επιφύλαξη. Δεν δίνει περιθώριο διαλόγου γιατί λειτουργεί ως ασπίδα πριν από μια απόλυτη θέση.
8. «Δεν θέλω να περιαυτολογήσω»
Ακολουθεί συνήθως εκτενής αναφορά σε επιτεύγματα ή αρετές, με την προσδοκία έμμεσης αναγνώρισης.
9. «Εγώ στη θέση σου θα…»
Αντί για κατανόηση, κρύβεται ύπουλη καθοδήγηση. Η ενσυναίσθηση αντικαθίσταται από έλεγχο.
10. «Σε καταλαβαίνω απόλυτα»
Ειπωμένο συχνά χωρίς πραγματική ακρόαση. Λειτουργεί για να κλείσει γρήγορα η κουβέντα.
11. «Πάντα έτσι μου συμβαίνει»
Η αφήγηση περιστρέφεται γύρω από τη μοναδικότητα και τη διαρκή ένταση της δικής τους ζωής.
12. «Όλοι μου λένε ότι…»
Επίκληση μιας αόριστης συλλογικής επιβεβαίωσης που ενισχύει την προσωπική τους εικόνα.
13. «Εγώ δεν είμαι σαν τους άλλους»
Η διαφοροποίηση λειτουργεί ως τρόπος αποφυγής ισότιμης σύγκρισης.
14. «Απλώς λέω την αλήθεια»
Η ειλικρίνεια χρησιμοποιείται ως άλλοθι για έλλειψη ενσυναίσθησης ή σκληρό λόγο.
15. «Ας μιλήσουμε για κάτι πιο ενδιαφέρον»
Συνήθως σημαίνει κάτι που αφορά τους ίδιους και όχι τον συνομιλητή.
Η ψυχολογία πίσω από τις λέξεις
Ο εγωκεντρισμός δεν πηγάζει πάντα από υπερβολική αυτοπεποίθηση. Πολύ συχνά είναι αποτέλεσμα ανασφάλειας. Άνθρωποι που δεν ένιωσαν αρκετά ακουσμένοι ή αναγνωρισμένοι μαθαίνουν, συχνά ασυνείδητα, να διεκδικούν χώρο μέσα από τον λόγο.
Μιλούν περισσότερο, διακόπτουν, επαναφέρουν τη συζήτηση στον εαυτό τους, όχι απαραίτητα για να μειώσουν τον άλλον, αλλά για να διαβεβαιώσουν τον εαυτό τους ότι υπάρχουν. Η συνεχής αναφορά στο «εγώ» λειτουργεί ως μηχανισμός επιβεβαίωσης.
Το ζήτημα προκύπτει όταν αυτό το μοτίβο γίνεται σταθερό και η επικοινωνία χάνει την ισορροπία της. Όταν ο ένας μιλά για να ακουστεί και ο άλλος υπάρχει μόνο για να ακούει.
Γι’ αυτό το ουσιαστικό δεν είναι να κρίνεις ή να διορθώσεις τον εγωκεντρικό άνθρωπο. Είναι να αναγνωρίσεις πότε μια συζήτηση παύει να είναι αμφίδρομη και να θέσεις τα όριά σου χωρίς ενοχή.
