Με αφετηρία τις προσωπικές του εμπειρίες, τα πολύχρονα επαγγελματικά ταξίδια του και τη βαθιά του σχέση με το νουάρ, ο Γιάννης Καραγιάννης επιστρέφει στη λογοτεχνία με το νέο του μυθιστόρημα «Θετός γιος», ένα σκοτεινό αστυνομικό αφήγημα που κινείται ανάμεσα στο μυστήριο, την ανθρώπινη φύση και τις κοινωνικές συνθήκες μιας ταραγμένης εποχής. Ο συγγραφέας, που ασχολείται με τη λογοτεχνία και την ποίηση από τα μαθητικά του χρόνια και έχει ήδη διαγράψει μια μακρά πορεία στον χώρο του νουάρ, αντλεί υλικό από πόλεις και χώρες που γνώρισε προσωπικά, αλλά και από βιώματα που παρέμειναν ζωντανά στη μνήμη του.
Στον «Θετό γιο», η ιστορία μεταφέρει τον αναγνώστη από την Αθήνα στην Αιθιοπία και πίσω σε ένα έγκλημα που διαπράχθηκε περίπου τρεις δεκαετίες νωρίτερα στη Γενεύη. Κεντρικός ήρωας είναι ο Σταύρος, ένας φοιτητής από την Κόνιτσα, ο οποίος, μέσα από μια αναπάντεχη διαδρομή, υιοθετείται και αποφασίζει να αναζητήσει τον δολοφόνο του φίλου του πατέρα του. Η προσωπική του αναζήτηση γίνεται ταυτόχρονα μια διαδρομή ενηλικίωσης, επιβίωσης και αποκάλυψης της σκοτεινής πλευράς των ανθρώπων.
Ο Καραγιάννης δεν αντιμετωπίζει το έγκλημα μόνο ως ένα αστυνομικό μυστήριο. Το χρησιμοποιεί ως αφετηρία για να φωτίσει την κοινωνία, τις ανθρώπινες σχέσεις, τα δικαιώματα, το μεταναστευτικό και τις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, με φόντο την Ελλάδα της περιόδου 2015-2019. Για τον ίδιο, όμως, η κοινωνική διάσταση δεν πρέπει ποτέ να επισκιάζει την πλοκή και την αγωνία της εξιχνίασης. Το έγκλημα παραμένει ο πυρήνας του νουάρ, ενώ πίσω από αυτό βρίσκεται πάντα ο άνθρωπος, με τα κίνητρα, τις αδυναμίες, τις εμμονές και τις επιλογές του.
Ιδιαίτερη θέση στο έργο του έχουν και οι τόποι. Η Οδησσός, η Ουκρανία, τα Βαλκάνια, οι πρώην σοβιετικές χώρες και οι αφρικανικές χώρες δεν αποτελούν απλώς σκηνικά, αλλά ζωντανά κομμάτια των ιστοριών του. Οι εικόνες, οι δυσκολίες, οι επαγγελματικές συναναστροφές, οι γραφειοκρατικές περιπέτειες, τα λιμάνια, τα ξενοδοχεία και τα κακόφημα μπαρ που γνώρισε στα πολυετή ταξίδια του μετατρέπονται σε βιωματικό υλικό και ενσωματώνονται δημιουργικά στη μυθοπλασία.
Ο «Θετός γιος» είναι, τελικά, ένα νουάρ για το έγκλημα αλλά κυρίως για τον άνθρωπο πίσω από αυτό. Ένα μυθιστόρημα όπου η προσωπική μνήμη συναντά τη μυθοπλασία, η κοινωνική πραγματικότητα την αστυνομική πλοκή και οι σκοτεινές διαδρομές των ηρώων οδηγούν σταδιακά στην αποκάλυψη μιας αλήθειας που παρέμενε κρυμμένη για χρόνια.
Πότε και πώς γεννήθηκε η σχέση σας με το νουάρ;
Από τα μαθητικά μου χρόνια άρχισα να διαβάζω συστηματικά αστυνομικά βιβλία. Φοιτητής ανακάλυψα τους κορυφαίους συγγραφείς του είδους και συναρπάστηκα με το γαλλικό φιλμ νουάρ της δεκαετίας του ’60. Κάπως έτσι ξεκίνησε η σχέση μου με τον σκοτεινό κόσμο του νουάρ και τους ήρωες του. Το 2010 κυκλοφόρησα το πρώτο μου νουάρ με τίτλο: «Η ομίχλη έπεσε νωρίς στην Οδησσό». Μέχρι τότε έγραφα κυρίως ποίηση και διηγήματα. Αφορμή για το πρώτο μου νουάρ στάθηκαν τα επαγγελματικά ταξίδια σε χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, λίγο καιρό μετά την κατάρρευση της. Όσα τραγικά είδα και έζησα εκεί, αλλά και στα Βαλκάνια, γίνανε υλικό και για τα επόμενα βιβλία μου, το «Ζάσταβα με σπασμένα φρένα» και το «Έγκλημα στη Μαύρη θάλασσα». Χωρίς υπερβολή, μονάχα ένα νουάρ θα μπορούσε να περιγράψει τα χρόνια εκείνα στις χώρες του πρώην «υπαρκτού σοσιαλισμού» και της γραφειοκρατίας. Ο «Θετός γιός» που κυκλοφόρησε πρόσφατα αναφέρεται στην περίοδο 2014- 2019, όπου βρέθηκα στην Αθήνα ως βουλευτής του νομού Ιωαννίνων. Σ’ όλα μου τα βιβλία χώρες και πόλεις που έχω επισκεφτεί και προσωπικά βιώματα μπολιάζονται δημιουργικά με την κεντρική ιδέα και την προσπάθεια εξιχνίασής του εγκλήματος.
Δράττομαι της ευκαιρίας από την απάντηση σας να ρωτήσω: Πόσο σημαντικό είναι για εσάς το έγκλημα ως μυστήριο και πόσο ως αφορμή για να μιλήσετε για την κοινωνία;
Αναγκαστικά συνυπάρχουν και αλληλοσυμπληρώνονται μέσα στο κείμενο, αρκεί να μην «καπελώνει» το κοινωνικό περιβάλλον το μυστήριο του εγκλήματος. Η πλοκή στο «θετό γιο» μου έδωσε τη δυνατότητα να μιλήσω για τσιγγάνους, μεταναστευτικό, ανθρώπινα δικαιώματα και πολική της περιόδου 2015-19. Όσο σκοτεινό κι αν είναι ένα έγκλημα, άλλο τόσο σκοτεινές και επικίνδυνες είναι οι κοινωνικές διαδρομές και ο αγώνας του κεντρικού ήρωα να το ανακαλύψει. Η κοινωνία και τα προβλήματα της δεν μπορούν να απουσιάζουν από ένα νουάρ. Το έγκλημα έχει αιτίες και αφορμές. Πέρα από προσωπικά κίνητρα το κοινωνικό περιβάλλον παίζει σημαντικό ρόλο στην πλοκή του μυθιστορήματος.
Οι ήρωές σας είναι συνήθως άνθρωποι που κινούνται στα όρια. Πόσο σας ενδιαφέρει η «γκρίζα» πλευρά της ανθρώπινης φύσης;
Οι ήρωες μου ισορροπούν στην κόψη του ξυραφιού και ζουν στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού. Από ανάγκη η επιλογή. Τα ψυχογραφήματα τους αποτυπώνουν αδιέξοδα, μοναξιά, πόνο, ερωτικές απογοητεύσεις και διαρκή αγώνα επιβίωσης. Κρατάνε πάντα ένα περίστροφο στο χέρι παίζοντας Ρωσική ρουλέτα. Είναι άνθρωποι της διπλανής πόρτας που συνήθως δεν έχουν σχέση με αστυνομικούς και ντετέκτιβ. Για δικούς τους λόγους αποφασίζουν να ψάξουν το έγκλημα, όπως στην περίπτωση του «θετού γιου» που ο ήρωας μου, ο Σταύρος, καταφέρνει να εντοπίσει τον δολοφόνο του φίλου του πατέρα του στην Αιθιοπία. Ένα έγκλημα που έγινε πριν τριάντα περίπου χρόνια στη Γενεύη.
Το νουάρ συχνά περιγράφει μια κοινωνία σε κρίση. Ποια πλευρά της σημερινής πραγματικότητας θέλετε να φωτίσετε μέσα από τα βιβλία σας;
Το έγκλημα και η προσπάθεια αποκάλυψης του πρέπει να παραμένει ο βασικός στόχος του νουάρ. Είναι όμως το είδος που δίνει απλόχερα τη δυνατότητα να μιλήσεις για πολλά πράγματα που αφορούν την κοινωνία, τις ανθρώπινες σχέσεις, τα δικαιώματα και τις ευπαθείς ομάδες. Όλα αυτά όμως δεν πρέπει να καπελώνουν την ιστορία. Εδώ έρχεται ο έμπειρος επιμελητής να αφαιρέσει τα περιττά και να ξεμπλοκάρει το κείμενο. Με την ευκαιρία θέλω να ευχαριστήσω τον επιμελητή του βιβλίου, φιλόλογο Σπύρο Γόγολο, για την εξαιρετική επιμέλεια του κειμένου.
Οι πόλεις στα νουάρ μυθιστορήματα μοιάζουν πολλές φορές με ζωντανούς οργανισμούς. Πώς επιλέγετε και πώς «χτίζετε» τον χώρο όπου εκτυλίσσεται η ιστορία;
Όπως είπα αρχικά τα τριακονταετή επαγγελματικά ταξίδια με οδήγησαν σε πόλεις με μοναδική νουάρ κινηματογραφική ατμόσφαιρα, όπως ήταν η Οδησσός στις αρχές της δεκαετίας του ’90. Σ’ όλες τις πόλεις που αναφέρω στα βιβλία μου έχω ζήσει για μικρά η μεγάλα διαστήματα. Έτσι γνώρισα και τη σκοτεινή τους πλευρά. Γραφειοκρατικές καθυστερήσεις στα Βαλκανικά σύνορα και στα αεροδρόμια πρώην σοβιετικών χωρών, επαγγελματικές συναναστροφές με κάθε καρυδιάς καρύδι, ξεφορτώματα σε λιμάνια κακόφημα μπαρ και δυσκολίες σε αφρικανικές χώρες γίνονται βιωματικό υλικό που μπαίνει στο κείμενο. Πάντα κρατούσα ημερολόγιο και φωτογραφικό υλικό από τα ταξίδια αυτά, ιδίως από τις δεκαετίες του ’90 και ’20.
Πόσο από τον συγγραφέα κρύβεται μέσα στους πρωταγωνιστές σας;
Πάντα υπάρχουν προσωπικές αναφορές και βιώματα στα βιβλία μου. Οι αγαπημένες μουσικές και τα τραγούδια των ηρώων μου είναι δικά μου αγαπημένα ακούσματα. Η μοναξιά και οι δυσκολίες ενός πολυήμερου επαγγελματικού αγχωτικού ταξιδιού σε άγνωστες πόλεις και χώρες μοιράζεται δημιουργικά με τους ήρωες μου. Κάποιες επικίνδυνες επαγγελματικές στιγμές μπολιάζονται μέσα σε χαρακτήρες, διαλόγους και συμπεριφορές πρωταγωνιστών μου.
Υπάρχει κάποιος χαρακτήρας σας που σας δυσκόλεψε ιδιαίτερα ή σας εξέπληξε κατά τη διάρκεια της συγγραφής;
Ο Έκτορας στο «Έγκλημα στη Μαύρη Θάλασσα» που επιστρέφει μετά από χρόνια στην Ουκρανία για να βρει τον δολοφόνο του αρχιτέκτονα φίλου του και ο Σταύρος στο «Θετό γιο». Ένας φοιτητής στην Αθήνα από την Κόνιτσα που συναρπάζεται από έναν άνθρωπο της νύχτας, υιοθετείται και αποφασίζει να βρει τον δολοφόνο του φίλου του πατέρα του, όταν αυτός σκοτώνεται. Έπρεπε να κρατήσω τη δωρική σκληράδα του χωριατόπαιδου από την αρχή μέχρι το τέλος του βιβλίου.
Πώς καταφέρνετε να δημιουργείτε αγωνία χωρίς να αποκαλύπτετε πρόωρα τα μυστικά της πλοκής;
Αυτό αποκτάται από την εμπειρία, το διάβασμα και την τήρηση των βασικών κανόνων του νουάρ. Μη ξεχνάμε ότι το νουάρ ξεκινάει με ένα έγκλημα, τον πρωταγωνιστή που το ψάχνει, τις δυσκολίες και τα εμπόδια που αντιμετωπίζει, τις λάθος εκτιμήσεις, τις παράπλευρες απώλειες και τα αδιέξοδα του μέχρι να το ανακαλύψει.
Πόσο αυστηρά σχεδιάζετε την υπόθεση πριν αρχίσετε να γράφετε και πόσο αφήνεστε στους χαρακτήρες να σας οδηγήσουν;
Υπάρχει ένα γενικό πλάνο, μια αρχική ιδέα, αλλά αφήνω τους ήρωες μου να με οδηγήσουν, με μέτρο, για να μην χαθεί ο στόχος. Αυτό γίνεται αναγκαστικά στην αποσπασματική γραφή. Ο «Θετός γιος» γράφτηκε σε πολύωρες αναμονές τράνζιτο πτήσεων, βράδια σε ξενοδοχεία και σαββατοκύριακα στα Γιάννενα, όπου ζω με την οικογένεια μου.
Ποιο είναι το δυσκολότερο κομμάτι της συγγραφής ενός καλού αστυνομικού μυθιστορήματος;
Η σωστή τεκμηρίωση των αιτιών του εγκλήματος. Κατά τη διάρκεια της γραφής γράφονται και σβήνονται διαφορετικοί λόγοι, αιτίες και αφορμές.
Το νουάρ είναι τελικά ένα είδος για το έγκλημα ή για τον άνθρωπο που κρύβεται πίσω από το έγκλημα;
Νομίζω το δεύτερο. Η ανθρώπινη πλευρά πρέπει ξεψαχνιστεί με κάθε λεπτομέρεια και να αποτυπωθεί επαρκώς στο κείμενο.
Βιογραφικό
Ο Γιάννης Καραγιάννης γεννήθηκε στα Γιάννενα, σπούδασε οικονομικά στην Ελλάδα και το εξωτερικό και εργάζεται ως σύμβουλος επιχειρήσεων στον τομέα των εξαγωγών. Το 2015-2019 διετέλεσε βουλευτής Ιωαννίνων. Αρθρογραφεί τακτικά για οικονομικά, αναπτυξιακά, κοινωνικά θέματα. Ασχολείται με τη λογοτεχνία και την ποίηση από τα μαθητικά του χρόνια. Πρωτοεμφανίστηκε στα ελληνικά γράμματα το 1978, με την ποιητική συλλογή Ποιητικές μας ιστορίες. Ακολούθησε το 1982 το Ρέκβιεμ, αποσπώντας θετικές κριτικές και σχόλια. Το 2010 κυκλοφόρησε το πολιτικό μυθιστόρημα Η ομίχλη έπεσε νωρίς στην Οδησσό (εκδ. ΚΨΜ), το 2019 το νουάρ μυθιστόρημα Ζάσταβα με σπασμένα φρένα (εκδ. Οσελότος) και το 2023 το, επίσης, νουάρ Έγκλημα στη Μαύρη Θάλασσα (εκδ. Πνοή).
Γιάννης Καραγιάννης
Θετός γιος
Σελίδες: 538, Τιμή: 23.32 ευρώ
ISBN: 978-618-5861-40-7
Εκδόσεις Επίμετρο
