Με αφορμή το πρώτο του βιβλίο «Η σύγχρονη φιλοσοφία της ευτυχισμένης ζωής», που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Φυλάτος, ο ιατρός και συγγραφέας κύριο Αναστάσιος Κυβεντίδης μιλά μαζί μας στο «egomagazine». Μέσα από μια σειρά φιλοσοφικών δοκιμίων, ο συγγραφέας επιχειρεί να συνδέσει την ευτυχία με την κατανόηση του εαυτού, τη λειτουργία της κοινωνίας και τη σχέση του ανθρώπου με τη φύση. Δεν περιορίζεται, επομένως, στην ατομική ευημερία, αλλά υποστηρίζει ότι καμία ζωή δεν μπορεί να είναι πραγματικά ευτυχισμένη μέσα σε ένα περιβάλλον αδικίας, απομόνωσης και συλλογικής αδράνειας.
Συνέντευξη στη δημοσιογράφο-συγγραφέα Νεκταρία Βαρσαμή-Πουλτσίδη
Η διαδρομή του βιβλίου ξεκινά από τα στοιχεία της ευτυχίας και τη διαμόρφωση μιας σύγχρονης φιλοσοφικής σκέψης, περνά στην αυτογνωσία και στην κοινωνική οργάνωση και καταλήγει σε ζητήματα που αφορούν το κράτος, τα δημόσια αγαθά, την αξία του νερού και των σπόρων, την κλιματική αλλαγή και την ειρηνική συνύπαρξη των λαών. Σε αρκετά σημεία ο Αναστάσιος Κυβεντίδης προτείνει προσωπικές ερμηνείες ή αμφισβητεί καθιερωμένες αντιλήψεις. Αυτές ακριβώς οι θέσεις ανοίγουν έναν διάλογο όχι μόνο για τις απαντήσεις του, αλλά κυρίως για τη μέθοδο, τα όρια και την τεκμηρίωσή τους.
Ο Αναστάσιος Κυβεντίδης γεννήθηκε και ζει στη Θεσσαλονίκη. Η επαγγελματική του πορεία είναι συνδεδεμένη με την Ιατρική, την οποία σπούδασε στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο, συνεχίζοντας με μεταπτυχιακές και διδακτορικές σπουδές. Ειδικεύτηκε στην Παθολογία στο νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ και από το 2014 εργάζεται ως ιδιώτης παθολόγος. Παράλληλα, η μελέτη των αρχαίων φιλοσόφων τον οδήγησε σε μια διαφορετική αναζήτηση γύρω από τον άνθρωπο, την κοινωνία και την ευθύνη των επιλογών μας. Το βιβλίο γράφτηκε μέσα σε διάστημα περίπου τριών ετών και αποτυπώνει την προσπάθειά του να μετατρέψει αυτή την προσωπική αναζήτηση σε ανοιχτή συνομιλία με τον αναγνώστη.
Συνέντευξη στη δημοσιογράφο-συγγραφέα Νεκταρία Βαρσαμή-Πουλτσίδη
Ο τίτλος «Η σύγχρονη φιλοσοφία της ευτυχισμένης ζωής» μοιάζει να εμπεριέχει μια μεγάλη υπόσχεση. Τι σημαίνει για εσάς «ευτυχισμένη ζωή» και γιατί επιλέξατε να οδηγήσετε τον αναγνώστη από τα στοιχεία της ευτυχίας και τη θεμελίωση της σύγχρονης φιλοσοφίας στην κατανόηση του εαυτού, της κοινωνίας και της φύσης;
Α.Κ.: Η ευτυχισμένη ζωή είναι ο στόχος για όλους τους ανθρώπους. Είναι μια πανανθρώπινη επιδίωξη. Όλοι σε γενικές γραμμές γνωρίζουν τα στοιχεία που μπορούν να τους κάνουν ευτυχισμένους. Αυτά τα στοιχεία αναλύω μέσα σε 20 σελίδες στην αρχή του βιβλίου. Αυτά τα στοιχεία παρουσιάζονται μέσα σε πολλά βιβλία αυτοβελτίωσης. Η διαφορά του βιβλίου “Η σύγχρονη φιλοσοφία της ευτυχισμένης ζωής” βρίσκεται στις επόμενες 200 σελίδες του. Δείχνει τον τρόπο για να πετύχει ο αναγνώστης τα στοιχεία της ευτυχίας. Πηγαίνει τον αναγνώστη μέσα από τα σημερινά προβλήματα προς τις λύσεις. Δηλαδή ακολουθεί ολόκληρη την πραγματική διαδρομή, ξεκινάει από το πρόβλημα και προσεγγίζει την επίλυσή του. Όταν ξεκινήσει η διαδικασία επίλυσης των προβλημάτων, τότε ο άνθρωπος νιώθει ευτυχισμένος γιατί έχει ευοίωνη προοπτική. Αυτή είναι η καινοτομία του βιβλίου. Περιλαμβάνει όλη τη διαδρομή προς την ευτυχία.
Αντλείτε αρκετά στοιχεία από την αρχαία ελληνική σκέψη, αλλά δηλώνετε ότι προτείνετε μια σύγχρονη φιλοσοφία και δικές σας απαντήσεις σε διαχρονικά ερωτήματα. Ποιο είναι το πραγματικά καινούργιο στοιχείο της προσέγγισής σας και σε ποιο σημείο η προσωπική επανερμηνεία μετατρέπεται σε μια νέα φιλοσοφική πρόταση;
Α.Κ.: Η αρχαία ελληνική φιλοσοφία είναι εξαιρετική. Δυστυχώς έχει διασωθεί μικρό κομμάτι από το σύνολό της. Τα ψήγματα αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας που έφτασαν ως τις ημέρες μας αποτελούν τη βάση για την ανάπτυξη της σύγχρονης φιλοσοφίας του βιβλίου. Έχουν περάσει πάνω από 2000 χρόνια από τότε που διατυπώθηκε η αρχαία φιλοσοφία. Έχει αλλάξει η τεχνολογία, έχει αλλάξει ο τρόπος ζωής, έχει αλλάξει η επικοινωνία μεταξύ των ανθρώπων. Άρα προκύπτει η αναγκαιότητα για τη δημιουργία μιας νέας σύγχρονης φιλοσοφίας που θα ανταποκρίνεται στα σημερινά δεδομένα και στις σημερινές ανάγκες των ανθρώπων. Έπλασα τη σύχρονη φιλοσοφία και τη διατύπωσα μέσα στο βιβλίο.
Παρότι διευκρινίζετε ότι το βιβλίο δεν προσφέρει έτοιμες συνταγές, καλείτε τον αναγνώστη να καλλιεργήσει τη σκέψη του, να κάνει εύστοχες επιλογές και να βελτιώσει τη ζωή του. Πού τοποθετείτε το όριο ανάμεσα σε ένα φιλοσοφικό έργο και σε ένα βιβλίο αυτοβελτίωσης;
Α.Κ.: Με τον όρο φιλοσοφία εννοούμε τον τρόπο της σκέψης. Κάθε φιλοσοφία παρουσιάζει έναν τρόπο σκέψης. Ο αναγνώστης του βιβλίου “Η σύγχρονη φιλοσοφία της ευτυχισμένης ζωής” καλείται αφενός να τον αξιολογήσει και αφετέρου να ενσωματώσει τα θετικά στοιχεία που αναδύονται από αυτόν. Αν οι Έλληνες αποκτήσουμε κοινή σύγχρονη φιλοσοφία, τότε θα είναι εύκολο να επικοινωνήσουμε μεταξύ μας και να λειτουργήσουμε ως ομάδα. Αυτό θα προσδώσει το στοιχείο της αλληλεγγύης στην κοινωνία μας και θα εξασφαλίσει συνθήκες ευημερίας για το σύνολο των πολιτών.
Το φιλοσοφικό βιβλίο, από τη στιγμή που εξυψώνει τις ανθρώπινες αρετές και το αγαθό, είναι ένα έργο βελτίωσης της ανθρώπινης σκέψης. Όταν η βελτίωση περιορίζεται σε έναν αναγνώστη, τότε μιλάμε για έργο αυτοβελτίωσης. Όταν η βελτίωση αφορά μεγάλο πλήθος αναγνωστών, τότε μιλάμε για έργο βελτίωσης των κοινωνικών συνθηκών. Το βιβλίο “Η σύγχρονη φιλοσοφία της ευτυχισμένης ζωής” έχει επιδράσει θετικά σε εμένα που είμαι ο δημιουργός του. Ευελπιστώ ότι θα επιδράσει θετικά και στους αναγνώστες.
Ο καθένας έχει διαφορετικό τρόπο ζωής και διαφορετικές επιδιώξεις. Μόνο στους ανθρώπους που γνωρίζω πολύ καλά μπορώ να δώσω έτοιμες συμβουλές. Ο καθένας μόνος του θα καταλάβει πώς ο τρόπος σκέψης που προτείνει το βιβλίο μπορεί να εφαρμοστεί στην καθημερινότητα του.
Χρησιμοποιείτε την αλληγορία του σπηλαίου για να μιλήσετε για τις βεβαιότητες που μας κρατούν δεμένους σε μια περιορισμένη εκδοχή της πραγματικότητας. Τι μπορεί να προσφέρει το βιβλίο σε έναν άνθρωπο που πιστεύει ότι γνωρίζει ήδη καλά τον εαυτό του και την κοινωνία; Και πώς αποφεύγετε τον κίνδυνο να αντικατασταθούν οι δικές του βεβαιότητες από τις βεβαιότητες του συγγραφέα;
Α.Κ.: Η αλληγορία του σπηλαίου του Πλάτωνα βρίσκεται στις πρώτες σελίδες του βιβλίου. Πρόκειται για μια ομάδα ανθρώπων, η οποία ζει σε μια σπηλιά και αγνοεί αυτά που συμβαίνουν έξω. Όταν ένας άνθρωπος τελικά βγαίνει έξω από τη σπηλιά, αντιλαμβάνεται ότι υπάρχει ενδιαφέρουσα ζωή στον έξω κόσμο. Επιστρέφει πίσω στην ομάδα ανθρώπων που ζουν στο σπήλαιο και προσπαθεί να τους εξηγήσει ότι υπάρχει μια άλλη πραγματικότητα, η οποία βρίσκεται έξω από το σπήλαιο. Θα τον πιστέψει η ομάδα των ανθρώπων; Θα αποδεχτεί τους ισχυρισμούς του;
Το ίδιο ακριβώς φαινόμενο συμβαίνει και στη σύγχρονη εποχή. Όποιος εκφράσει μια νέα και διαφορετική άποψη θα καταφέρει να επικοινωνήσει με τους συμπολίτες του; Θα είναι δεκτικοί σε μια διαφορετική άποψη;
Η αλληγορία του σπηλαίου μας δείχνει ότι είναι υπεροπτικό να θεωρούμε ότι τα ξέρουμε όλα. Από τη στιγμή που αποδεχόμαστε ότι δεν γνωρίζουμε τα πάντα, τότε μπορούμε να βελτιώσουμε τη σκέψη μας και να ακούσουμε τη γνώμη των άλλων ανθρώπων. Τότε μπορούμε να καταλάβουμε γιατί είπε ο φιλόσοφος Σωκράτης τη φράση “Ένα γνωρίζω, ότι τίποτα δεν γνωρίζω”. Αυτή η φράση είναι η αρχή της μάθησης.
Ως βασικά στοιχεία της επιτυχίας αναφέρετε τη θέληση, τη μέθοδο, την υπομονή, την επιμονή και την αξιοπρέπεια. Αρκούν, όμως, οι ατομικές αρετές όταν ένας άνθρωπος βρίσκεται αντιμέτωπος με κοινωνικές ανισότητες, οικονομικούς περιορισμούς ή συνθήκες που δεν ελέγχει; Πόσο εξαρτάται η εκπλήρωση των επιθυμιών μας από εμάς και πόσο από το περιβάλλον μέσα στο οποίο ζούμε;
Α.Κ.: Η θέληση, η μέθοδος, η υπομονή, η επιμονή και η αξιοπρέπεια είναι τα στοιχεία που δίνουν στον άνθρωπο την ευκαιρία να αγγίξει τα όνειρά του. Είναι τα βασικά στοιχεία της επιτυχίας που διακρίνονται στην ανθρώπινη προσπάθεια. Η αξιοπρέπεια σχετίζεται με τον αυτοσεβασμό και τη συμπεριφορά σύμφωνα με αξίες που προάγουν την κοινωνία.
Εκτός από τα εσωτερικά στοιχεία επιτυχίας, θα πρέπει να υπάρχουν και κοινωνικές προϋποθέσεις για να πετύχει κάποιος τους στόχους του. Οι κοινωνικές προϋποθέσεις διαμορφώνονται από τις αξίες που έχει το κάθε μέλος της χωριστά. Με όρους φυσικής θα μπορούσαμε να πούμε ότι η συνισταμένη των αξιών των πολιτών διαμορφώνει το κλίμα μέσα στην κοινωνία. Ο μέσος όρος της προσπάθειας και της αλληλεγγύης που δείχνουν οι πολίτες διαμορφώνει τις συνθήκες της κοινωνίας. Επομένως είναι σημαντικό να λεχθούν τα παραπάνω στοιχεία επιτυχίας και να εφαρμοστούν στην πράξη από το σύνολο των πολιτών για να προκύψουν συνθήκες ευημερίας μέσα στην κοινωνία.
Στο βιβλίο διακρίνετε τον «καλό», ως έναν χαρακτηρισμό που εξαρτάται από την οπτική του παρατηρητή, από τον «αγαθό», ο οποίος οφείλει να ενεργεί προς όφελος του συνόλου. Ποιος αποφασίζει, όμως, τι είναι αγαθό για ολόκληρη την κοινωνία; Και πώς προστατεύεται το κοινό καλό από εκείνους που μπορεί να το επικαλεστούν για να περιορίσουν τη διαφορετικότητα ή τα δικαιώματα των λιγότερων;
Α.Κ.: Σύμφωνα με την αρχαία σημασία της λέξης, ορίζω το αγαθό ως το σύνολο των ιδεών και των δράσεων που έχουν θετική επίδραση σε όλη την κοινωνία και σε όλη την ανθρωπότητα. Το αγαθό σχετίζεται με τη φροντίδα όλων των ανθρώπων και την αναβάθμιση της κοινωνίας. Για παράδειγμα αν φυτέψω δέντρα για να προστατέψω το δάσος, αυτό είναι μια αγαθή πράξη. Αν καθαρίσω την παραλία από τα σκουπίδια επίσης είναι μια αγαθή πράξη.
Το καλό είνα υποκειμενικό και σχετίζεται με τον παρατηρητή. Για παράδειγμα αν κάνω ένα τραπέζι για τους συγγενείς μου στο σπίτι μου, είμαι καλός μόνο για τους συγγενείς μου. Αν κάνω ένα τραπέζι στο πάρκο και προσκαλέσω όλη τη γειτονιά τότε είμαι καλός για τη γειτονιά. Στα δύο παραπάνω παραδείγματα δεν οφελώ το σύνολο της τοπικής κοινωνίας. Αν κάνω ένα τραπέζι στην πλατεία και προσκαλέσω όλους του πολίτες της κοινωνίας τότε κάνω μια αγαθή πράξη, διότι αναφέρομαι στο σύνολο της κοινωνίας.
Όλοι μπορούν να επικαλεστούν ότι είναι καλοί, διότι υποστηρίζουν τα συμφέροντα μιας ομάδας ανθρώπων μέσα από το σύνολο της κοινωνίας. Λίγοι μπορούν να επικαλεστούν ότι κάνουν αγαθές πράξεις, διότι λίγοι κάνουν πράξεις που ωφελούν ταυτόχρονα το σύνολο των πολιτών.
Αποδίδετε στο κράτος τον ρόλο του υποστηρικτή, του οργανωτή και του ελεγκτή της κοινωνικής λειτουργίας. Ποιος πρέπει, με τη σειρά του, να ελέγχει το ίδιο το κράτος και ποια όρια χρειάζονται ώστε η προστασία του πολίτη να μη μετατραπεί σε πατερναλισμό, αυθαιρεσία ή κατάχρηση εξουσίας;
Α.Κ.: Ο ρόλος του κράτους είναι να φροντίζει και να προστατεύει τους πολίτες. Οι πολίτες συναίνεσαν στη δημιουργία κράτους με αυτόν τον σκοπό. Αυτός ο απλός ρόλος εφαρμόζεται στην πράξη στις ημέρες μας; Το κράτος προστατεύει τους πολίτες; Τους φροντίζει; Φροντίζει να έχουν όλα τα αγαθά; Φροντίζει να ευημερεί η κοινωνία; Να μορφώνεται και να προοδεύει;
Ο μηχανισμός της εξουσίας που ονομάζεται κράτος επιτελεί σήμερα τον αρχικό του σκοπό; Υπηρετεί τους πολίτες και τους διευκολύνει στην καθημερινότητά τους; Τα παραπάνω ερωτήματα είναι καλό να τα θέτουμε, διότι τα αυτονόητα ξεχνιούνται και ο ρόλος του κράτους μπορεί να αλλάξει. Άρα δεν πρέπει να εφησυχάζουμε.
Η σύγχρονη φιλοσοφία που προτείνετε δεν επιδιώκει να παραμείνει στη θεωρία, αλλά να επηρεάσει τις καθημερινές μας αποφάσεις. Θα μπορούσατε να μας δώσετε ένα συγκεκριμένο παράδειγμα μιας συνηθισμένης επιλογής που θα αντιμετωπίζαμε διαφορετικά μέσα από τη φιλοσοφική σας προσέγγιση; Και με ποιο κριτήριο θα γνωρίζαμε ότι η νέα επιλογή είναι πράγματι καλύτερη και όχι απλώς διαφορετική;
Α.Κ.: Θα δώσω πρώτα ένα παράδειγμα σε συλλογικό επίπεδο. Ας συνεχίσουμε τη σκέψη μας από την προηγούμενη ερώτηση και ας υποθέσουμε ότι το κράτος δεν φροντίζει και δεν προστατεύει τους πολίτες. Θα πρέπει αυτό να το αντιληφθούμε, να επικοινωνήσουμε με τους συνανθρώπους μας και να ζητήσουμε να επανέλθει το κράτος στον αρχικό του σκοπό. “Η σύγχρονη φιλοσοφία της ευτυχισμένης ζωής” θα μας βοηθήσει να πετύχουμε τα παραπάνω.
Τώρα θα δώσω ένα παράδειγμα σε ατομικό επίπεδο. Κάποιος νιώθει πιεσμένος από την εργασία του και τις οικονομικές συνθήκες. Είναι σημαντικό να αντιληφθεί τις αιτίες που προκαλούν την πίεση στην εργασία του και στα οικονομικά του. Είναι σημαντικό να αντιληφθεί πώς λειτουργεί η κοινωνία, ώστε να βρει τις βαλβίδες εκτόνωσης που του παρέχει. Επίσης, ας υποθέσουμε ότι δεν είναι ευχαριστημένος με την επικοινωνία του με τους άλλους ανθρώπους. Αν αποκτήσει αυτογνωσία και ψυχική ηρεμία, τότε θα είναι ευκολότερη η επικοινωνία.
Για να αντιληφθεί και να αποκτήσει τα παραπάνω είναι σημαντικό να καλλιεργήσει τη σκέψη του μέσα από τη φιλοσοφία.
Αντιπαραβάλλετε την πραγματική αξία του πόσιμου νερού με την οικονομική υπεραξία του χρυσού. Γιατί οι κοινωνίες αποτιμούν ακριβότερα κάτι που δεν είναι απαραίτητο για την επιβίωση και θεωρούν σχεδόν αυτονόητη την ύπαρξη ενός αγαθού χωρίς το οποίο δεν μπορούν να ζήσουν; Πρόκειται μόνο για κριτική των αξιών της αγοράς ή και για μια πρόταση αλλαγής των πολιτικών μας προτεραιοτήτων;
Α.Κ.: Το πόσιμο νερό είναι ένα αγαθό που μας διατηρεί στη ζωή. Χάρη σε αυτό επιβιώνουμε και συνεχίζουμε την καθημερινότητά μας.
Ο χρυσός στην αρχαιότητα από μέταλλο μετατράπηκε σε αποθήκη συσσώρευσης πλουτισμού. Δεν είναι απαραίτητος για τους ανθρώπους. Οι άνθρωποι δεν τον χρειάζονται για την επιβίωσή τους. Επίσης στη σύγχονη εποχή υπάρχουν άλλες αποθήκες πλουτισμού. Για παράδειγμα υπάρχουν τα χαρτονομίσματα ή η ψηφιακή καταγραφή των χρημάτων στις τράπεζες.
Άρα μεταξύ των δύο, μόνο το πόσιμο νερό παραμένει αναντικατάστατο. Άρα θεωρώ ότι η αξία του πόσιμου νερού είναι μεγαλύτερη από την αξία του χρυσού.
Επιμένετε στη διάκριση ανάμεσα στο «κρατικό» και στο «δημόσιο», δύο έννοιες που στον καθημερινό λόγο συχνά ταυτίζονται. Γιατί θεωρείτε αυτή τη γλωσσική και πολιτική διαφοροποίηση τόσο σημαντική και ποιο μοντέλο διαχείρισης των δημόσιων αγαθών θα επέτρεπε στους πολίτες να έχουν ουσιαστικό λόγο και έλεγχο;
Α.Κ.: Επιμένω στη διάκριση της έννοιας “δημόσιο” από την έννοια “κρατικό” διότι αυτές οι δύο έννοιες είναι πολύ διαφορετικές μεταξύ τους.
Για παράδειγμα, αν πούμε ότι το πόσιμο νερό είναι δημόσιο, τότε σημαίνει ότι όλοι οι πολίτες είναι μέτοχοι της εταιρίας ύδρευσης, συμμετέχουν τόσο στις αποφάσεις της όσο και στα κέρδη της.
Αν πούμε ότι το νερό είναι κρατικό, τότε ο κρατικός μηχανισμός ελέγχει την εταιρία ύδρευσης και οι πολίτες δεν έχουν καμία συμμετοχή ούτε στη λήψη των αποφάσεων ούτε στα έσοδα της εταιρίας.
Σύμφωνα με τα παραπάνω, σήμερα η εταιρία ύδρευσης είναι δημόσια ή κρατική;
Αναστάσιος Κυβεντίδης: Η ευτυχία δεν παραδίδεται ως έτοιμη απάντηση. Ίσως αρχίζει τη στιγμή που τολμάμε να αμφισβητήσουμε όσα θεωρούσαμε δεδομένα και να αναλάβουμε την ευθύνη των επιλογών μας.
Στο βιβλίο αμφισβητείτε την αντίληψη ότι το διοξείδιο του άνθρακα αποτελεί τον μοναδικό παράγοντα της κλιματικής αλλαγής και στρέφετε την προσοχή και σε άλλους μηχανισμούς. Επειδή εδώ δεν πρόκειται μόνο για φιλοσοφικό ερώτημα αλλά και για ζήτημα εμπειρικής επιστήμης, σε ποια τεκμηρίωση στηρίζετε τη θέση σας; Πού τελειώνει η φιλοσοφική υπόθεση και πού αρχίζει η υποχρέωση της επιστημονικής επαλήθευσης;
Α.Κ.: Είναι κοινή πεποίθηση ότι για την κλιματική αλλαγή ευθύνεται μόνο το διοξείδιο του άνθρακα. Το διοξείδιο του άνθρακα δεσμεύει την ηλιακή θερμότητα. Είναι όμως αρκετό αυτό για να προκαλέσει το φαινόμενο του θερμοκηπίου και να αυξήσει παγκόσμια την θερμοκρασία; Το διοξείδιο του άνθρακα αντιστοιχεί στο 0,04% των αερίων της ατμόσφαιρας. Είναι τόσο ισχυρό αυτό το μικρό ποσοστό για να προκαλέσει την υπερθέρμανση του πλανήτη; Ταυτόχρονα ο άνθρακας που παρέχει το διοξείδιο του άνθρακα είναι η ζωοδόχος πηγή των φυτών. Είναι η βάση της φωτοσύνθεσης και της παραγωγής γλυκόζης. Είναι απαραίτητο συστατικό για το μεταβολισμό των φυτών.
Μήπως υπάρχουν και άλλοι παράγοντες που αυξάνουν τη θερμοκρασία της ατμόσφαιρας και ευθύνονται για την υπερθέρμανση του πλανήτη; Όπως αναγράφεται στις επίσημες ιστοσελίδες Ευρωπαϊκών και Αμερικανικών οργανισμών, τα αέρια που προκαλούν το φαινόμενο του θερμοκηπίου είναι το διοξείδιο του άνθρακα, οι υδρατμοί της ατμόσφαιρας, το μεθάνιο, το οξείδιο του αζώτου και τα φθοριωμένα αέρια. Από τα παραπάνω αέρια, αυτοί που βρίσκονται σε μεγαλύτερη ποσότητα στην ατμόσφαιρα είναι οι υδρατμοί.
Οι υδρατμοί παραμένουν αόρατοι ή σχηματίζουν νέφη και ομίχλη. Δεσμεύουν την ηλιακή ακτινοβολία και θερμότητα. Οι υδρατμοί αποτελούν το 4% της ατμόσφαιρας της Γης. Είναι δηλαδή 100 φορές περισσότεροι από το διοξείδιο του άνθρακα. Άρα η υπερθέρμανση της Γης οφείλεται και στους υδρατμούς.
Υποστηρίζετε ότι οι σπόροι, ως αφετηρία της τροφικής αλυσίδας, δεν πρέπει να παραδοθούν στον αποκλειστικό έλεγχο εταιρειών που λειτουργούν με γνώμονα το κέρδος. Ποιος θα μπορούσε να εκπροσωπεί στην πράξη την «κοινωνία» σε ένα διαφορετικό σύστημα διαχείρισης; Και πώς θα προστατεύονταν ταυτόχρονα η βιοποικιλότητα, η επιστημονική έρευνα και η επισιτιστική ασφάλεια χωρίς να δημιουργηθεί ένα νέο κρατικό ή γραφειοκρατικό μονοπώλιο;
Α.Κ.: Είναι καθήκον των ανθρώπων να διατηρήσουν ακέραιους τους σπόρους του πλανήτη. Πολλές εταιρίες προσπαθούν να κάνουν ακριβώς το αντίθετο. Προσπαθούν να παράξουν σπόρους μεταλλαγμένους, οι οποίοι δεν μπορούν να δώσουν απογόνους. Αυτό γίνεται για να εξαρτώνται κάθε έτος οι αγρότες από τις εταιρίες. Οι αγρότες αναγκάζονται κάθε έτος να πληρώνουν τις εταιρίες για να τους προμηθεύουν με νέους σπόρους. Άρα συγκρούονται δύο αντίθετες δυνάμεις εδώ. Το κέρδος των εταιρειών από τη μια και η φύση από την άλλη.
Οι μεταλλαγμένοι σπόροι που δίνουν οι εταιρίες δεν αποτελούν καταστροφή της φύσης; Δεν εξαλείφεται ο γενετικός κώδικας των φυτών; Αν δεν μας δώσουν σπόρους οι εταιρείες, τότε θα πεινάσουμε; Είναι αδιανόητο να τίθεται σε ομηρία επισιτιστική ολόκληρη η κοινωνία και αυτό να θεωρείται νόμιμο. Είναι σημαντικό να ευαισθητοποιηθούμε και να ενημερωθούμε όλοι πάνω σε αυτό το θέμα.
Οι λαοί δεν συμφωνούν πάντοτε ως προς το τι σημαίνουν δικαιοσύνη, ελευθερία, αγαθό ή ευημερία. Ποια θα μπορούσε να είναι η ελάχιστη κοινή φιλοσοφική βάση για την ειρηνική συνύπαρξή τους, χωρίς οι αξίες ενός πολιτισμού να επιβάλλονται στους υπόλοιπους ως μοναδική αλήθεια;
Α.Κ.: Η κοινή ερμηνεία των παραπάνω εννοιών μπορεί να φέρει τους λαούς κοντά και να τους οργανώσει σε κοινές δράσεις. Με αυτόν τον τρόπο μπορεί να καλλιεργηθεί το αίσθημα αλληλεγγύης μεταξύ των λαών.
“Η σύγχρονη φιλοσοφία της ευτυχισμένης ζωής” μπορεί να αποτελέσει τη βάση για επικοινωνία, διότι οριοθετεί έναν κοινό τρόπο σκέψης. Η δημιουργία γεφυρών επικοινωνίας μεταξύ των λαών μπορεί να προωθήσει την ειρηνική συνύπαρξη. Είναι σημαντικό να βρούμε κοινά στοιχεία που μας ενώνουν. Και η φιλοσοφία μπορεί να αποτελέσει κεντρικό κομμάτι στο παζλ της επικοινωνίας.
Στο βιβλίο συνδέετε τη βελτίωση της κοινωνίας με την καλλιέργεια της αρετής, της αλληλεγγύης και της ενεργού πολιτειότητας. Αρκεί, όμως, η προσωπική μεταμόρφωση, όταν οι θεσμοί και τα κοινωνικά κίνητρα ενδέχεται να επιβραβεύουν ακριβώς την αντίθετη συμπεριφορά; Πιστεύετε ότι η δύναμη της φιλοσοφίας και ενός βιβλίου μπορεί από μόνη της να πολλαπλασιάσει τα αγαθά στοιχεία μιας κοινωνίας ή χρειάζεται να μετατραπεί σε συλλογική και πολιτική πράξη; Ποια είναι η δική σας άποψη;
Α.Κ.: Όλες οι δράσεις ξεκινούν πρώτα από τον εαυτό μας. Πρώτα αλλάξουμε εμείς και μετά αλλάζουμε την τοπική κοινωνία. Η αρετή και η αλληλεγγύη είναι στην ευχέρειά μας να επικρατήσουν στην κοινωνία μας. Είναι απόλυτα εφαρμόσιμες, αλλά για να φανεί ένα πρακτικό αποτέλεσμα θα πρέπει να είναι εφαρμοσμένες από το μεγαλύτερο ποσοστό των πολιτών.
Στη συνέχεια, για να προχωρήσει η πρόοδος στο σύνολο της χώρας είναι καλό να μετατραπεί σε συλλογική πράξη και να εκφραστεί μέσα από επαγγελματικούς και πολιτιστικούς συλλόγους. Η άφιξη της αρετής και της αλληλεγγύης στο πολιτικό επίπεδο μπορεί να αποτελεύσει το έναυσμα για δράσεις που ωφελούν το σύνολο των πολιτών και φέρνουν την ευημερία και την ευτυχία στην κοινωνία.
Από πού ξεκινήσαμε όμως; Από τον εαυτό μας και την τοπική κοινωνία. Και πώς πετύχαμε την αλλαγή; Μέσα από τη φιλοσοφία, την αυτογνωσία και την αυτοβελτίωση.
