Η ομορφιά, απασχόλησε τη γυναίκα από την ύπαρξή της. Ήταν κοινωνικό εργαλείο, σύμβολο τάξης, πλούτου και «υπακοής» στις τάσεις και τα πρότυπα κάθε εποχής.
Της: Έπης Τρίμη
Συχνά μάλιστα απαιτούσε από το σώμα να προσαρμοστεί βίαια σε ιδανικά που δεν είχαν καμία σχέση με τη φυσιολογία ή την υγεία. Έτσι πολλές γυναίκες εκτίθεντο καθημερινά σε τοξικές ουσίες, ακραίες πρακτικές και επικίνδυνα πειράματα, στο βωμό μιας ελκυστικής και γοητευτικής παρουσίας.
Η ομορφιά, όπως ορίστηκε μέσα στους αιώνες, δεν υπήρξε ποτέ μια απλή αισθητική επιλογή. Ήταν κοινωνικός κανόνας, σύμβολο ηθικής, πλούτου ή κύρους και, πολύ συχνά, υποχρέωση. Από την αρχαιότητα μέχρι τον 20ό αιώνα και σε αρκετές περιπτώσεις μέχρι σήμερα το ανθρώπινο σώμα αντιμετωπίστηκε ως «υλικό» προς διόρθωση, πίεση και πειραματισμό. Πολύ πριν υπάρξουν επιστημονικοί έλεγχοι, κανονισμοί ασφάλειας και ενημέρωση για την υγεία, οι πρακτικές ομορφιάς βασίζονταν σε τοξικές ουσίες, ακραίες τεχνικές και βαθιά ριζωμένες κοινωνικές προσδοκίες και αυτό που σήμερα μοιάζει αδιανόητο, υπήρξε για αιώνες απολύτως φυσιολογικό.
Η λευκή επιδερμίδα ως κοινωνικό διαβατήριο
Στην αρχαία Ελλάδα, αλλά και αργότερα στη Ρώμη, τη μεσαιωνική Ευρώπη και την ελισαβετιανή Αγγλία, η χλωμή επιδερμίδα θεωρούνταν ένδειξη αγνότητας και υψηλής κοινωνικής θέσης. Για να την αποκτήσουν, γυναίκες χρησιμοποιούσαν πούδρες από ψιμύθιο ή άλλα μίγματα που περιείχαν μόλυβδο. Το αποτέλεσμα ήταν ένα λείο, λευκό πρόσωπο. Το τίμημα όμως περιλάμβανε χρόνιες δερματίτιδες, πληγές που δεν έκλειναν, απώλεια μαλλιών και σταδιακή δηλητηρίαση. Η δε μακροχρόνια χρήση οδηγούσε σε νευρολογικές βλάβες, παράλυση και συχνά πρόωρο θάνατο.
Αρσενικό: Το δηλητήριο που βαφτίστηκε καλλυντικό
Τον 18ο και 19ο αιώνα, χάπια και σκευάσματα αρσενικού πωλούνταν ως «συμπληρώματα ομορφιάς». Υπόσχονταν καθαρό δέρμα και ροδαλή όψη, χάρη στην αγγειοδιαστολή που προκαλούσαν. Στην πραγματικότητα, το αρσενικό συσσωρευόταν στον οργανισμό, προκαλώντας βλάβες στο συκώτι, καρδιακή ανεπάρκεια και αιφνίδιο θάνατο. Πολλοί χρήστες εμφάνιζαν συμπτώματα εθισμού χωρίς να αντιλαμβάνονται την αιτία.
Καλλυντικά με υδράργυρο και τοξικά μέταλλα
Στην αρχαιότητα αλλά και μέχρι τον 19ο αιώνα, ο υδράργυρος χρησιμοποιήθηκε σε καλλυντικά και «θεραπείες» για το δέρμα. Η τοξικότητά του υποτιμήθηκε, καθώς θεωρούνταν φαρμακευτικό μέσο. Η μακροχρόνια έκθεση οδηγούσε σε νευρολογικές διαταραχές, τρόμο, ψυχικές αλλοιώσεις και σοβαρές βλάβες στο δέρμα.
Νυχτολούλουδο στα μάτια για σαγηνευτικό βλέμμα
Στην αρχαία Ρώμη και αργότερα στην Αναγέννηση, το belladonna χρησιμοποιούνταν ως κολλύριο για τη διαστολή της κόρης. Το αποτέλεσμα θεωρούνταν σαγηνευτικό. Το δηλητήριο όμως επηρέαζε το νευρικό σύστημα, προκαλώντας θολή όραση, παραισθήσεις, καρδιακές αρρυθμίες και, σε πολλές περιπτώσεις, μόνιμη τύφλωση.
Λεύκανση δοντιών με λειαντικές σκόνες
Στην αρχαία Ελλάδα και τη Ρώμη, τα λευκά δόντια θεωρούνταν ένδειξη υγείας. Για τον καθαρισμό τους χρησιμοποιούνταν σκόνες από ελαφρόπετρα, στάχτη ή θρυμματισμένα όστρακα. Η συνεχής χρήση κατέστρεφε το σμάλτο, προκαλώντας ευαισθησία, φθορά και πρόωρη απώλεια δοντιών.
Κορσέδες: Η βίαιη σμίλευση του σώματος
Από τον 16ο έως τον 19ο αιώνα, οι κορσέδες δεν διαμόρφωναν απλώς τη σιλουέτα. Μετέθεταν εσωτερικά όργανα, συμπίεζαν τους πνεύμονες και περιόριζαν την αναπνοή. Οι λιποθυμίες ήταν συχνές, ενώ ιατρικές απεικονίσεις της εποχής δείχνουν παραμορφωμένα θώρακα και συκώτι.
Σε ακραίες περιπτώσεις, το tight-lacing ξεκινούσε από την εφηβεία. Τα πλευρά λύγιζαν, άλλαζαν μόνιμα θέση και ο σκελετός αποκτούσε αφύσικο σχήμα. Οι βλάβες ήταν μη αναστρέψιμες.
Δέσιμο ποδιών: Ο πόνος για υπέροχα μικροσκοπικά πόδια
Στην Κίνα, το δέσιμο των ποδιών ξεκινούσε σε ηλικία 4–7 ετών. Τα δάχτυλα έσπαγαν και διπλώνονταν προς τα μέσα, ενώ το πόδι δένονταν σφιχτά για χρόνια. Οι μολύνσεις, η γάγγραινα και η μόνιμη κινητική αναπηρία ήταν συχνές. Παρ’ όλα αυτά, θεωρούνταν αποδεκτό τίμημα της κομψότητας.
Κρινολίνα: Όταν το φόρεμα γινόταν παγίδα
Τα κρινολίνα του 19ου αιώνα έδιναν όγκο και θεατρικότητα στη γυναικεία σιλουέτα, αλλά ήταν κατασκευασμένα από εξαιρετικά εύφλεκτα υλικά. Σε σπίτια με κεριά ή τζάκια, μια στιγμή αρκούσε για να τυλιχτεί η φούστα στις φλόγες. Πολλές γυναίκες πέθαναν εγκλωβισμένες μέσα στο ίδιο τους το ένδυμα.
Δίαιτες με παράσιτα και επικίνδυνες «λύσεις» αδυνατίσματος
Χάπια με αυγά ταινίας σκουληκιού υπόσχονταν γρήγορη απώλεια βάρους. Το παράσιτο απορροφούσε θρεπτικά συστατικά, προκαλώντας αναιμία, κοιλιακούς πόνους και, σε σοβαρές περιπτώσεις, κύστες στον εγκέφαλο και επιληπτικές κρίσεις.
Ραδιενεργά καλλυντικά
Η ραδιενέργεια θεωρήθηκε σύμμαχος της υγείας. Κρέμες, πούδρες και λοσιόν υπόσχονταν «λάμψη». Η μακροχρόνια χρήση όμως οδηγούσε σε εγκαύματα, καρκίνο και νέκρωση ιστών.
Αποτρίχωση και βαφές με καυστικές ουσίες
Πριν τα σύγχρονα προϊόντα, η αποτρίχωση γινόταν με ασβέστη και οξέα, προκαλώντας εγκαύματα και ουλές. Οι βαφές μαλλιών με νιτρικό άργυρο οδηγούσαν σε μια μόνιμη μπλε-γκρι χρώση του δέρματος και των ματιών.
Υδράργυρος στην καπελοποιία
Στον 19ο αιώνα, ο υδράργυρος χρησιμοποιούνταν στην κατασκευή καπέλων. Οι αναθυμιάσεις προκαλούσαν τρόμο, απώλεια μνήμης και σοβαρές ψυχικές διαταραχές, αφήνοντας πίσω τους ακόμη και γλωσσικά αποτυπώματα.
Αν κάτι μας διδάσκει η ιστορία της ομορφιάς, είναι ότι οι πιο επικίνδυνες μόδες δεν αναγνωρίζονται ως τέτοιες όσο βρίσκονται σε εξέλιξη. Κάθε εποχή θεωρεί φυσιολογικό ό,τι της επιβάλλουν οι επιταγές της μόδας. Το ερώτημα δεν είναι αν θα υπάρξουν νέες πρακτικές που θα κριθούν επιβλαβείς στο μέλλον αλλά ποιες από τις σημερινές θα αναγνωρίσουμε πολύ αργά και ποιο σώμα θα πληρώσει πρώτα το τίμημα.
