Από την Θεοφανία Ανδρονίκου Βασιλάκη
Για χρόνια κυριαρχούσε η εντύπωση ότι οι Έλληνες έχουν απομακρυνθεί από το βιβλίο και ιδιαίτερα από την ελληνική λογοτεχνία. Ωστόσο, τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν μια πιο σύνθετη εικόνα: ναι μεν η ανάγνωση παραμένει χαμηλότερη από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, όμως σε σχέση με πριν από περίπου δύο δεκαετίες καταγράφεται σαφής βελτίωση στη σχέση των πολιτών με το βιβλίο, ενώ η ελληνική λογοτεχνία συνεχίζει να κατέχει την πρώτη θέση στις προτιμήσεις των αναγνωστών.
Οι αριθμοί σήμερα: 43% διάβασαν τουλάχιστον ένα βιβλίο
Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat για το 2022, το 43% των Ελλήνων ηλικίας 16+ διάβασε τουλάχιστον ένα βιβλίο μέσα στους προηγούμενους 12 μήνες. Το ποσοστό είναι κάτω από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (52,8%), αλλά δείχνει ότι σχεδόν ένας στους δύο Έλληνες διατηρεί επαφή με το βιβλίο. Από αυτούς:
- 30,7% διάβασαν έως 4 βιβλία
- 7,8% διάβασαν 5 έως 9 βιβλία
- 4,5% διάβασαν 10 ή περισσότερα βιβλία
Πριν από 20 χρόνια: πολύ μεγαλύτερη αποχή
Η πιο εντυπωσιακή μεταβολή αφορά όσους δεν διαβάζουν κανένα βιβλίο. Σύμφωνα με την έρευνα του ΟΣΔΕΛ, που συγκρίνει τα νεότερα δεδομένα με παλαιότερη πανελλαδική έρευνα του ΕΚΕΒΙ, πριν από περίπου 12-20 χρόνια το 65% δήλωνε ότι δεν διαβάζει ούτε ένα βιβλίο τον χρόνο. Στη νεότερη μέτρηση το ποσοστό αυτό έπεσε στο 35%.
Με απλά λόγια, η αποχή από το βιβλίο μειώθηκε σχεδόν στο μισό. Πρόκειται για μία από τις σημαντικότερες αλλαγές στην πολιτιστική συμπεριφορά των Ελλήνων τα τελευταία χρόνια.
Και η ελληνική λογοτεχνία;
Εδώ βρίσκεται το πιο αισιόδοξο στοιχείο. Η έρευνα του ΟΣΔΕΛ αναφέρει ότι πρώτη σε προτίμηση παραμένει η ελληνική λογοτεχνία, μπροστά από την ξένη λογοτεχνία, το αστυνομικό μυθιστόρημα, την ψυχολογία και τις κοινωνικές επιστήμες.
Παλαιότερα στοιχεία για τις αναγνωστικές πρακτικές στην Ελλάδα κατέγραφαν επίσης ότι το 73% των αναγνωστών επέλεγαν ελληνική λογοτεχνία, έναντι 61% που επέλεγαν ξένη λογοτεχνία.
Αυτό σημαίνει ότι, παρά την άνοδο των μεταφρασμένων best sellers και της διεθνούς αγοράς βιβλίου, το ελληνικό μυθιστόρημα, το διήγημα και γενικά η εγχώρια παραγωγή εξακολουθούν να έχουν ισχυρό κοινό.
Γιατί συμβαίνει αυτό;
Οι ειδικοί του χώρου επισημαίνουν αρκετούς λόγους:
- Οι Έλληνες αναγνώστες αναζητούν ιστορίες πιο κοντά στη δική τους πραγματικότητα.
- Η ελληνική λογοτεχνία έχει ανανεωθεί θεματικά: ψυχολογικά θρίλερ, κοινωνικά μυθιστορήματα, ιστορική λογοτεχνία, γυναικεία γραφή.
- Η παρουσία συγγραφέων στα social media και στα φεστιβάλ βιβλίου έχει φέρει το κοινό πιο κοντά στους δημιουργούς.
- Η πανδημία αύξησε την ανάγνωση: το 44% δήλωσε ότι διάβασε περισσότερο εκείνη την περίοδο.
Παράλληλα αυξάνεται και η βιβλιοπαραγωγή
Η ελληνική εκδοτική αγορά δείχνει αντοχές. Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία, η βιβλιοπαραγωγή έφτασε τους 11.312 τίτλους, αριθμός που φανερώνει ζωντανή εκδοτική δραστηριότητα παρά τις δυσκολίες του κλάδου.
Περισσότεροι τίτλοι σημαίνει μεγαλύτερη ποικιλία επιλογών, άρα περισσότερες πιθανότητες να βρει ο αναγνώστης κάτι που τον αφορά.
Το συμπέρασμα
Αν συγκρίνουμε την Ελλάδα με πριν από είκοσι χρόνια, η εικόνα δεν είναι τόσο απαισιόδοξη όσο συχνά παρουσιάζεται. Ναι, δεν είμαστε χώρα με υψηλές αναγνωστικές επιδόσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Όμως:
- λιγότεροι άνθρωποι απέχουν πλήρως από το βιβλίο,
- περισσότεροι διαβάζουν έστω περιστασιακά,
- και η ελληνική λογοτεχνία παραμένει η πρώτη επιλογή των αναγνωστών.
Το ελληνικό βιβλίο δεν χάθηκε. Ίσως απλώς διαβάζεται πιο αθόρυβα από όσο νομίζουμε.
