Υπάρχουν σχέσεις που δεν καταρρέουν από ένα μεγάλο γεγονός, αλλά φθείρονται αργά, μέσα από μικρές καθημερινές εντάσεις, παρεξηγήσεις και μια μόνιμη αίσθηση ότι «κάτι δεν πάει καλά».
Της: Έπης Τρίμη
Συχνά, πίσω από αυτή τη δυναμική κρύβεται ένας συγκεκριμένος τρόπος σκέψης: η λεγόμενη σκέψη «όλα ή τίποτα», μια γνωστική διαστρέβλωση που μπορεί να μετατρέψει ακόμη και την πιο στενή σχέση σε συναισθηματικό ναρκοπέδιο.
Η σκέψη «όλα ή τίποτα» λειτουργεί με απόλυτους όρους. Οι άνθρωποι που τη χρησιμοποιούν δυσκολεύονται να δουν τις αποχρώσεις, τις αντιφάσεις και την πολυπλοκότητα των ανθρώπινων σχέσεων. Για αυτούς, οι άλλοι είναι είτε απολύτως καλοί είτε απολύτως κακοί, είτε σύμμαχοι είτε εχθροί. Δεν υπάρχει χώρος για λάθη, αμφιβολίες ή εξέλιξη. Αυτή η άκαμπτη αντίληψη δημιουργεί σχέσεις έντασης, όπου κάθε διαφωνία βιώνεται ως προσωπική επίθεση και κάθε απογοήτευση ως προδοσία.
Στις σχέσεις με άτομα υψηλής σύγκρουσης, αυτή η νοοτροπία εκδηλώνεται συχνά μέσα από έντονες συναισθηματικές εναλλαγές. Στην αρχή μπορεί να υπάρχει εξιδανίκευση, έντονη οικειότητα και η αίσθηση ότι είστε «ο άνθρωπός τους». Όταν όμως προκύψει η πρώτη σύγκρουση ή θέσετε ένα όριο, το κλίμα αλλάζει απότομα. Η εξιδανίκευση δίνει τη θέση της στην απαξίωση και η σύνδεση μετατρέπεται σε απόσταση, θυμό ή ψυχρότητα. Αυτός ο κύκλος δημιουργεί σύγχυση και ανασφάλεια, καθώς το έδαφος της σχέσης δεν είναι ποτέ σταθερό.
Ένα ακόμη χαρακτηριστικό αυτών των σχέσεων είναι η δυσκολία ανάληψης ευθύνης. Τα άτομα που σκέφτονται με όρους «όλα ή τίποτα» δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν το δικό τους μερίδιο ευθύνης στις συγκρούσεις. Συχνά μεταθέτουν το φταίξιμο στους άλλους, αμφισβητούν την πραγματικότητα των γεγονότων ή μειώνουν τα συναισθήματα του συνομιλητή τους. Φράσεις όπως «δεν έγινε έτσι», «υπερβάλλεις» ή «δεν το είπα ποτέ αυτό» λειτουργούν αποσταθεροποιητικά και μπορούν να οδηγήσουν σε έντονη αυτοαμφισβήτηση.
Η συγκεκριμένη γνωστική στάση συναντάται συχνά σε άτομα με ναρκισσιστικά ή αντικοινωνικά χαρακτηριστικά, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι όλοι όσοι σκέφτονται με απόλυτους όρους ανήκουν σε αυτές τις κατηγορίες. Σε κάθε περίπτωση, η έλλειψη ενσυναίσθησης και η αδυναμία συναισθηματικής ευελιξίας καθιστούν τη συνύπαρξη δύσκολη και ψυχοφθόρα. Με τον χρόνο, η συνεχής ένταση μπορεί να οδηγήσει σε συναισθηματική εξάντληση, άγχος και σταδιακή απώλεια αυτοεκτίμησης.
Για όποιον βρίσκεται μέσα σε μια τέτοια σχέση, το σημαντικότερο βήμα είναι η επίγνωση. Η κατανόηση ότι το πρόβλημα δεν βρίσκεται απαραίτητα στη δική του συμπεριφορά, αλλά σε ένα βαθιά ριζωμένο μοτίβο σκέψης του άλλου, μπορεί να προσφέρει ανακούφιση και καθαρότερη οπτική. Τα όρια, η συναισθηματική απόσταση και, σε ορισμένες περιπτώσεις, η απομάκρυνση, δεν αποτελούν υπερβολή ή αποτυχία, αλλά πράξεις αυτοπροστασίας.
Οι υγιείς σχέσεις δεν βασίζονται στην τελειότητα ούτε στην απόλυτη συμφωνία. Βασίζονται στην ικανότητα να αντέχουμε τις διαφορές, να αναλαμβάνουμε ευθύνη και να αναγνωρίζουμε ότι οι άνθρωποι μπορούν να κάνουν λάθη χωρίς να γίνονται εχθροί. Όταν όμως κυριαρχεί η σκέψη «όλα ή τίποτα», η σχέση παύει να είναι χώρος ασφάλειας και μετατρέπεται σε ένα πεδίο συνεχούς επιφυλακής. Και αυτό είναι, από μόνο του, ένα σαφές προειδοποιητικό σημάδι.
