Μπορεί μια περίοδος παρατεταμένης νηστείας να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί το ανοσοποιητικό σύστημα; Μια σημαντική ερευνητική εργασία από το Πανεπιστήμιο της Νότιας Καλιφόρνιας (USC) έφερε το 2014 στο προσκήνιο ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον ερώτημα.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι κύκλοι παρατεταμένης νηστείας μπορούσαν να προκαλέσουν σημαντικές αλλαγές στα κύτταρα του αίματος και στη λειτουργία των αιμοποιητικών βλαστικών κυττάρων. Τα ευρήματα ήταν ιδιαίτερα εντυπωσιακά σε πειραματόζωα, ενώ υπήρχαν και προκαταρκτικά δεδομένα από μικρή κλινική δοκιμή σε ανθρώπους που υποβάλλονταν σε χημειοθεραπεία.
Τι συμβαίνει στον οργανισμό κατά την παρατεταμένη νηστεία
Όταν το σώμα δεν λαμβάνει τροφή για αρκετές ώρες ή ημέρες, αλλάζει σταδιακά τον τρόπο με τον οποίο εξασφαλίζει ενέργεια. Αρχικά χρησιμοποιεί διαθέσιμη γλυκόζη και στη συνέχεια στρέφεται περισσότερο στις αποθηκευμένες μορφές ενέργειας, όπως το λίπος και οι κετόνες.
Στη συγκεκριμένη μελέτη, οι ερευνητές παρατήρησαν ότι οι παρατεταμένοι κύκλοι νηστείας συνδέονταν με σημαντική μείωση των λευκών αιμοσφαιρίων. Όταν ακολουθούσε επανασίτιση, ο αριθμός των κυττάρων αυξανόταν ξανά.
Το ενδιαφέρον στοιχείο ήταν ότι στα πειραματικά μοντέλα η διαδικασία αυτή φάνηκε να συνδέεται με την ενεργοποίηση αιμοποιητικών βλαστικών κυττάρων, τα οποία συμμετέχουν στην παραγωγή των κυττάρων του αίματος και του ανοσοποιητικού συστήματος.
Ο ρόλος των βλαστικών κυττάρων
Τα αιμοποιητικά βλαστικά κύτταρα βρίσκονται στον μυελό των οστών και μπορούν να δώσουν γένεση σε διαφορετικούς τύπους κυττάρων του αίματος.
Η έρευνα έδειξε ότι η παρατεταμένη νηστεία επηρέαζε συγκεκριμένα μεταβολικά και κυτταρικά μονοπάτια. Μεταξύ αυτών ήταν η δραστηριότητα της PKA και τα επίπεδα του IGF-1, ενός αυξητικού παράγοντα που συμμετέχει σε πολλές λειτουργίες του οργανισμού.
Στα πειράματα σε ζώα, οι αλλαγές αυτές συνδέθηκαν με διαδικασίες αυτοανανέωσης και αναγέννησης των αιμοποιητικών βλαστικών κυττάρων.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι μια τριήμερη νηστεία μπορεί αποδεδειγμένα να «ανανεώσει» ολόκληρο το ανοσοποιητικό σύστημα κάθε ανθρώπου. Πρόκειται για μια πολλά υποσχόμενη ερευνητική κατεύθυνση που χρειάζεται πολύ περισσότερα δεδομένα.
Τι έδειξαν οι πρώτες δοκιμές σε ανθρώπους
Η μελέτη του USC περιλάμβανε επίσης μια μικρή δοκιμή Φάσης 1 σε ασθενείς που λάμβαναν χημειοθεραπεία. Οι συμμετέχοντες υποβλήθηκαν σε περιόδους νηστείας διάρκειας έως 72 ωρών γύρω από τη χημειοθεραπεία.
Οι ερευνητές παρατήρησαν αλλαγές στον αριθμό των λεμφοκυττάρων και ενδείξεις ότι η νηστεία μπορεί να επηρεάζει την ανοσολογική καταστολή που σχετίζεται με τη χημειοθεραπεία. Ωστόσο, η μελέτη ήταν πρώιμη και μικρή, επομένως δεν μπορεί να αποτελέσει απόδειξη ότι η νηστεία αποτελεί θεραπεία ή ότι πρέπει να εφαρμόζεται από ασθενείς χωρίς ιατρική επίβλεψη.
Μια μεταγενέστερη μελέτη εξέτασε ειδικά την ασφάλεια και τη δυνατότητα εφαρμογής νηστείας 24, 48 και 72 ωρών σε συνδυασμό με χημειοθεραπεία. Η έρευνα έδειξε ότι η διαδικασία ήταν εφικτή σε συγκεκριμένο ερευνητικό πλαίσιο, όμως καταγράφηκαν ανεπιθύμητες ενέργειες, όπως κόπωση, πονοκέφαλος και ζάλη.
Γιατί ενδιαφέρει τους επιστήμονες η σχέση νηστείας και γήρανσης;
Με την ηλικία το ανοσοποιητικό σύστημα υφίσταται σταδιακές αλλαγές. Για τον λόγο αυτό οι επιστήμονες εξετάζουν τρόπους με τους οποίους θα μπορούσαν να υποστηρίξουν τη φυσιολογική λειτουργία των αιμοποιητικών βλαστικών κυττάρων.
Στα πειράματα της ομάδας του Valter Longo, οι κύκλοι παρατεταμένης νηστείας φάνηκαν να επηρεάζουν μηχανισμούς που σχετίζονται με την αυτοανανέωση των βλαστικών κυττάρων. Τα αποτελέσματα ήταν ιδιαίτερα ενδιαφέροντα στα πειραματικά μοντέλα γήρανσης.
Αυτό δημιούργησε την υπόθεση ότι συγκεκριμένες διατροφικές παρεμβάσεις θα μπορούσαν στο μέλλον να αξιοποιηθούν για την υποστήριξη της υγιούς γήρανσης.
Ωστόσο, η υπόθεση αυτή δεν πρέπει να μετατρέπεται σε βεβαιότητα. Τα αποτελέσματα που παρατηρούνται σε ζώα ή σε μικρές προκαταρκτικές μελέτες δεν σημαίνουν απαραίτητα ότι θα εμφανιστούν με τον ίδιο τρόπο στον γενικό πληθυσμό.
Μπορεί η νηστεία να βοηθήσει ασθενείς που κάνουν χημειοθεραπεία;
Αυτό είναι ένα από τα σημαντικότερα ερωτήματα που προέκυψαν από την έρευνα.
Η χημειοθεραπεία μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τα κύτταρα του αίματος και το ανοσοποιητικό σύστημα. Οι πρώτες μελέτες δημιούργησαν την υπόθεση ότι η ελεγχόμενη νηστεία ενδέχεται να επηρεάζει ορισμένες από αυτές τις επιδράσεις.
Παρόλα αυτά, η νηστεία δεν αποτελεί καθιερωμένη θεραπεία για τον καρκίνο και δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως υποκατάστατο της θεραπείας που προτείνει ο ογκολόγος.
Μάλιστα, το ίδιο το USC τόνισε ότι χρειάζονται περισσότερες κλινικές μελέτες και ότι οποιαδήποτε τέτοια διατροφική παρέμβαση σε ασθενείς θα πρέπει να γίνεται μόνο με την καθοδήγηση γιατρού.
Τι πρέπει να γνωρίζουμε πριν δοκιμάσουμε παρατεταμένη νηστεία
Η νηστεία για 48 ή 72 ώρες δεν είναι το ίδιο πράγμα με τη συνηθισμένη διαλειμματική νηστεία. Πρόκειται για σημαντικά μεγαλύτερη περίοδο χωρίς τροφή, η οποία μπορεί να προκαλέσει αδυναμία, ζάλη, πονοκέφαλο, διαταραχές στην πρόσληψη θρεπτικών συστατικών και άλλες ανεπιθύμητες επιδράσεις.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε άτομα που λαμβάνουν φάρμακα, έχουν χρόνια νοσήματα, είναι μεγαλύτερης ηλικίας ή παρουσιάζουν αυξημένες διατροφικές ανάγκες.
Για τον λόγο αυτό, μια πολυήμερη νηστεία δεν πρέπει να ξεκινά αυθαίρετα. Η καταλληλότητά της εξαρτάται από την κατάσταση της υγείας, τη φαρμακευτική αγωγή και τις εξατομικευμένες ανάγκες κάθε ανθρώπου.
Μια ενδιαφέρουσα ερευνητική κατεύθυνση, όχι μια «θαυματουργή» λύση
Η έρευνα του USC ήταν σημαντική επειδή έδειξε ότι η παρατεταμένη νηστεία μπορεί να επηρεάσει βαθύτερους μηχανισμούς που σχετίζονται με την παραγωγή και την ανανέωση των κυττάρων του αίματος.
Τα πειραματικά αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά και δημιούργησαν νέες ερευνητικές προοπτικές γύρω από τη γήρανση, την ανοσολογική λειτουργία και την αντοχή στη χημειοθεραπεία.
Ωστόσο, χρειάζεται προσοχή στους τίτλους και στους ισχυρισμούς. Δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για να πούμε ότι «τρεις ημέρες νηστείας αναγεννούν το ανοσοποιητικό σύστημα» σε όλους τους ανθρώπους.
Η επιστήμη βρίσκεται ακόμη στη διαδικασία διερεύνησης του φαινομένου. Η ασφαλέστερη προσέγγιση είναι να βλέπουμε τη νηστεία ως αντικείμενο επιστημονικής μελέτης και όχι ως αυτόνομη θεραπεία.
Σημαντική σημείωση: Το άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστά την εξατομικευμένη συμβουλή γιατρού ή διαιτολόγου. Η παρατεταμένη νηστεία, ιδιαίτερα για 48–72 ώρες, δεν πρέπει να εφαρμόζεται χωρίς προηγούμενη αξιολόγηση από επαγγελματία υγείας.
