Στο «Εγώ» φιλοξενούμε τη συγγραφέα κυρία Anna Musewald με αφορμή το μυθιστόρημα «Παγιδευμένοι στις Παρυφές του Χρόνου», που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Πηγή. Γεννημένη στην Ελλάδα και μόνιμη κάτοικος Μονάχου από το 1998, η συγγραφέας επιστρέφει στον κόσμο του φανταστικού, αυτή τη φορά με μια ιστορία για ενήλικες.
Συνέντευξη στη Νεκταρία Βαρσαμή-Πουλτσίδη
Κυρία Musewald, στο «Παγιδευμένοι στις Παρυφές του Χρόνου» η Έμμα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια τρομακτική υποψία: ότι η ζωή που θυμάται ίσως να μην της ανήκει. Τι σας γοήτευσε περισσότερο σε αυτή την ιδέα, η απώλεια της βεβαιότητας ή η δυνατότητα να ανακαλύψει κανείς έναν βαθύτερο εαυτό;
Α. Μ.: Καταρχάς, θα ήθελα να σας ευχαριστήσω θερμά για την φιλοξενία. Σχετικά με την ερώτησή σας, πάντα με γοήτευε απίστευτα η υπαρξιακή αγωνία που γεννιέται όταν χάνεται κάθε βεβαιότητα. Στην ιστορία των «Παγιδευμένων» η Έμμα έρχεται αντιμέτωπη με μια σοκαριστική αλήθεια. Η ύπαρξή της είναι άρρηκτα δεμένη με τη μοίρα ενός παλιού χειρογράφου. Αυτή η απώλεια της «κανονικής» σιγουριάς, την αναγκάζει να ανασύρει έναν βαθύτερο εαυτό με απίστευτη εσωτερική δύναμη.
Πίσω από την πλοκή κρύβεται μια βαθιά αλληγορία: Πόσο μπορείς να θυσιάσεις από τον εαυτό του για να κατακτήσεις την πραγματική σου ελευθερία; Αναλαμβάνοντας το βάρος να προστατεύσει τον κόσμο της από μια σκοτεινή απειλή, η Έμμα αποδεικνύει ότι η ελευθερία κερδίζεται μόνο όταν είσαι έτοιμος να υπερβείς τα όρια που σου επέβαλαν οι άλλοι.
Το κάστρο του Νοϊσβανστάιν μοιάζει να αναπνέει μαζί με τους ήρωες. Πώς δουλέψατε αυτόν τον χώρο ώστε να γίνει ταυτόχρονα καταφύγιο, φυλακή και πέρασμα προς κάτι άγνωστο;
Α. Μ.: Το Νοϊσβανστάιν είναι ο υλικός καθρέφτης του κόσμου που δημιούργησε ο βασιλιάς Λουδοβίκος μέσα στη θλίψη και την απομόνωσή του. Για τους ήρωες, το κάστρο λειτουργεί με έναν τρόπο διπλό: την ημέρα, την ώρα που κατακλύζεται από ανυποψίαστους επισκέπτες, γίνεται μια βουβή «φυλακή» όπου πρέπει να κρύβονται. Τη νύχτα όμως, μετατρέπεται σε ένα ζωντανό «καταφύγιο» όπου μπορούν επιτέλους να αναπνεύσουν. Ταυτόχρονα, οι κρυφές γωνίες και τα μυστικά του γίνονται το πέρασμα προς μια άλλη, παράλληλη πραγματικότητα.
Εδώ κρύβεται ένας δεύτερος συμβολισμός στην ιστορία: Πόσο εύκολο είναι για τους ανθρώπους να αποδεχθούν το διαφορετικό που συχνά υπάρχει δίπλα μας, αλλά επιλέγουμε να μην το βλέπουμε; Οι ήρωες ζουν σε μια παράλληλη πραγματικότητα, αόρατοι για τους πολλούς, περιμένοντας τη δική τους λύτρωση.
Στην ιστορία σας ο χρόνος δεν κινείται ευθεία, αλλά μοιάζει να λυγίζει, να επιστρέφει, να παγιδεύει και να αποκαλύπτει. Πόσο δύσκολο ήταν να κρατήσετε αυτή τη ρευστότητα χωρίς να χαθεί ο αναγνώστης μέσα στον λαβύρινθο της αφήγησης;
Α. Μ.: Η ρευστότητα του χρόνου πηγάζει από το γεγονός ότι οι κάτοικοι του κάστρου έχουν χάσει την επαφή με το παρόν· είναι εγκλωβισμένοι στο μακρινό 1870, περιμένοντας αιώνια έναν βασιλιά που δεν θα επιστρέψει ποτέ. Αυτό το «πάγωμα» του χρόνου λειτουργεί σαν μια μεταφορά για το πόσο η μοναξιά και η αποξένωση μπορούν να σκληρύνουν τη ζωή του ανθρώπου. Όταν αποκόβεσαι από τον κόσμο, ο χρόνος παύει να κυλά φυσιολογικά και γίνεται μια παγίδα αναμνήσεων. Για να μην χαθεί ο αναγνώστης σε αυτόν τον λαβύρινθο, χρησιμοποίησα σαν σταθερό οδηγό την καθαρή, συναισθηματική αγωνία της Έμμας καθώς παλεύει ενάντια σε ένα ρολόι που έχει σταματήσει να χτυπά.
Ο Πάουλ εμφανίζεται με ένα παλιό βιβλίο και με μια παράξενη οικειότητα απέναντι στην Έμμα. Τι αντιπροσωπεύει για εκείνη: τον κίνδυνο της αλήθειας, την υπόσχεση της ελευθερίας ή την ανάγκη να θυμηθεί όσα κάποτε θάφτηκαν;
Α. Μ.: Ο Πάουλ λειτουργεί σαν μια ζωντανή γέφυρα ανάμεσα στον παγωμένο χρόνο του κάστρου και την εξωτερική πραγματικότητα. Η Έμμα είχε γνωρίσει από παιδί τον παππού του, τον Φρανς, ο οποίος ήταν ο προστάτης αυτού του κόσμου. Τώρα που εκείνος δεν ζει πια, η Έμμα υποδέχεται τον Πάουλ με μια βαθιά ενστικτώδη ελπίδα. Για εκείνη, ο Πάουλ δεν είναι απλώς ένας σύμμαχος, αλλά αντιπροσωπεύει και τα τρία στοιχεία, που αναφέρατε, μαζί. Το παλιό βιβλίο που φέρνει μαζί του ξυπνά την ανάγκη να θυμηθεί η Έμμα όσα θάφτηκαν, φέρνοντας, όμως, στην επιφάνεια τον κίνδυνο και τις απειλές του παρελθόντος. Ο Πάουλ, που γίνεται ο γίνεται ο απόλυτος σύμμαχός της, αντιπροσωπεύει την ανάγκη της αναμέτρησης με το παρελθόν, η οποία είναι η μόνη που μπορεί να προσφέρει την υπόσχεση μιας πραγματικής ελευθερίας.
Το μυθιστόρημα κινείται ανάμεσα στο φανταστικό, στο ψυχολογικό και στο μεταφυσικό. Πώς αποφασίζετε πότε μια σκηνή πρέπει να εξηγηθεί λογικά και πότε πρέπει να μείνει μέσα στην ομίχλη του μυστηρίου;
Α. Μ.: Η ισορροπία καθορίζεται από τη διπλή υπόσταση του κάστρου. Την ημέρα, υπό το φως της λογικής και των τουριστών, όλα πρέπει να δείχνουν ακίνητα και εξηγήσιμα. Τη νύχτα όμως, όταν το μυστικό ζωντανεύει στις σκιές του 1870, η «ομίχλη» είναι απαραίτητη. Χρησιμοποιώ τη λογική εκεί όπου οι ήρωες πρέπει να πάρουν αποφάσεις επιβίωσης απέναντι στον κίνδυνο, αλλά αφήνω το μυστήριο ανέγγιχτο όταν αγγίζουμε τα βαθύτερα θέματα του βιβλίου, όπως το πώς η αποξένωση και το τραύμα μπορούν να αλλοιώσουν την ίδια την πραγματικότητα γύρω μας.
Anna Musewald:: ένα παλιό κάστρο, ένα μυστηριώδες βιβλίο και μια ηρωίδα που θυμάται ζωές που δεν έζησε, γίνονται η αφετηρία για ένα ταξίδι ανάμεσα στη μνήμη, τη λήθη, την ταυτότητα και τη λύτρωση.
Από τα παιδικά βιβλία σας μέχρι τα μυθιστορήματα για ενήλικες, φαίνεται πως δεν εγκαταλείψατε ποτέ τον κόσμο της φαντασίας. Τι σας δίνει το φανταστικό που δεν μπορεί να σας δώσει ο απόλυτος ρεαλισμός;
Α. Μ.: Ο απόλυτος ρεαλισμός φωτογραφίζει την πραγματικότητα όπως είναι. Το φανταστικό, όμως, μας δίνει τη δυνατότητα να κάνουμε το αόρατο ορατό μέσω των συμβόλων. Πώς αλλιώς θα μπορούσα να μιλήσω για τη μοναξιά, τον φόβο του χρόνου ή την περιθωριοποίηση του «διαφορετικού», αν δεν τα μεταμόρφωνα σε ένα ολόκληρο, ζωντανό κάστρο που αναπνέει στο σκοτάδι; Η φαντασία δεν είναι μια φυγή από την πραγματικότητα, αλλά ένα μεγεθυντικό κάτοπτρο που μας επιτρέπει να δούμε τις πιο βαθιές ανθρώπινες αλήθειες πιο καθαρά.
Αν ο αναγνώστης κλείσει το βιβλίο κρατώντας μία μόνο ερώτηση μέσα του, ποια θα θέλατε να είναι αυτή: ποιοι είμαστε χωρίς τις μνήμες μας ή πόσο ελεύθεροι είμαστε όταν ο χρόνος αποφασίζει αντί για εμάς;
Α. Μ.: Θα ήθελα να κρατήσει μια ερώτηση που αγκαλιάζει και συμπληρώνει ολόκληρο το αλληγορικό υπόστρωμα του έργου: «Πόσο έτοιμοι είμαστε να σπάσουμε τις δικές μας εσωτερικές φυλακές, να αποδεχθούμε το διαφορετικό και να πολεμήσουμε για την ελευθερία μας, ακόμη κι όταν ο χρόνος και οι συνθήκες μοιάζουν να έχουν αποφασίσει για εμάς;».
Αυτή η μετάβαση από την αποδοχή της μοίρας στην ενεργή δράση είναι το κεντρικό μήνυμα που θέλω να ψιθυρίζει το βιβλίο στο μυαλό του αναγνώστη.
