Στο περιοδικό «Ego» φιλοξενούμε την πολυγραφότατη συγγραφέα Μαρία Παπαδάκη με αφορμή το νέο της μυθιστόρημα «Όσα κρύβει η σιωπή», που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Χάρτινη Πόλη. Με σταθερή παρουσία στη λογοτεχνία, αλλά και με μια διαδρομή που περνά από την ποίηση, τη στιχουργική και τη συνεργασία της με σημαντικούς δημιουργούς στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, η Μαρία Παπαδάκη έχει αποδείξει πως ξέρει να δουλεύει το συναίσθημα χωρίς να το αφήνει να ξεχειλίζει άσκοπα. Το βάζει μέσα στην ιστορία, το τραβά από τη ρίζα του και το αφήνει να μιλήσει όταν πρέπει.
Συνέντευξη στη Νεκταρία Βαρσαμή-Πουλτσίδη
Στο «Όσα κρύβει η σιωπή» εισερχόμαστε σ’ έναν κόσμο σκληρό. Έναν κόσμο όπου ένας πατέρας-δυνάστης ρίχνει τη βαριά σκιά του πάνω σε μια οικογένεια, ένα ναυάγιο σκορπά τέσσερα παιδιά σε τρεις ηπείρους, και η ζωή συνεχίζει να γεννά έρωτες, προδοσίες, εγκλήματα, κακοποίηση, ενοχές και μικρές ή μεγάλες απόπειρες λύτρωσης. Από το Αιγαίο στην Αθήνα, από τη Σικελία ως την Αυστραλία και την Αμερική, το βιβλίο ακολουθεί πρόσωπα που προσπαθούν να σταθούν όρθια, ακόμη κι όταν η μοίρα τα έχει ήδη γονατίσει. Στον πυρήνα του, όμως, αυτό το μυθιστόρημα μοιάζει να μιλά για κάτι πιο βαθύ. Για τη σιωπή ως τραύμα, ως άμυνα, ως ενοχή, αλλά και ως έναν επικίνδυνο χώρο όπου όλα όσα δεν ειπώθηκαν ωριμάζουν σκοτεινά, μέχρι να έρθει η ώρα τους να επιστρέψουν. Γιατί κάποια μυστικά δεν πεθαίνουν. Περιμένουν.
Κυρία Παπαδάκη. στον τίτλο του βιβλίου σας η «σιωπή», μοιάζει σχεδόν απειλητική. Για εσάς η σιωπή είναι περισσότερο ασπίδα επιβίωσης για τους ήρωές σας ή ένας μηχανισμός που συντηρεί το κακό ώσπου να εκραγεί;
Μ.Π.: Γεια σου Νεκταρία μου!
Η σιωπή, όχι μόνο στο βιβλίο μου αλλά γενικά… έχει δυο όψεις σαν τα νομίσματα. Σκοτεινή αλλά και φωτεινή. Άρα, κι εδώ, κρύβει στα λαγόνια της και ασπίδες επιβίωσης για τους ήρωές μου, και μηχανισμό που συντηρεί το κακό ώσπου να εκραγεί. Εγώ θα χαρακτήριζα τη σιωπή σαν ένα σεντούκι, που ναι μεν κρύβει θησαυρούς, αλλά και τον ασκό του Αιόλου που άμα τον ανοίξει κάποιος σκορπά σκοτάδι και συμφορές.
Η Βασιλική και ο Αγγελέτος ξεκινούν με έρωτα και πείσμα, όμως πολύ γρήγορα πέφτουν πάνω στη βία της εξουσίας και στη μοίρα. Τι ήταν αυτό που θέλατε να αναδείξετε μέσα από αυτή τη σχέση, τη δύναμη της αγάπης ή την ευθραυστότητά της όταν συγκρούεται με έναν κόσμο αδίστακτο;
Μ.Π.: Οπωσδήποτε και αποκλειστικά τη δύναμη της αγάπης, που στην περίπτωση της Βασιλικής και του Αγγελέτου δεν παύει να υφίσταται και να ενεργεί με χέρι ευλογημένο και μετά τον άδικο θάνατο του ζευγαριού. Αυτή η αγάπη είναι εκείνη που έσπειρε στις καρδιές των παιδιών τους την καλοσύνη και αργότερα τη λαχτάρα να ενωθούν ξανά. Αυτό άλλωστε θέλαμε να επισημάνουμε κι όταν φτιάχναμε το εξώφυλλο του βιβλίου. Το ανοιχτό μενταγιόν στην ακροθαλασσιά με τη φωτογραφία του ζευγαριού μέσα σηματοδοτεί την αρχή και το τέλος του βιβλίου. Όλα ξεκινούν από εκεί και τελειώνουν εκεί. Άρα, η αγάπη τους μόνο… αέναη και δυνατή μπορεί να χαρακτηριστεί.
Το ναυάγιο είναι η δολοφονική αιτία να διαμελιστεί και να ξεκληριστεί μια ολόκληρη οικογένεια. Πώς δουλέψατε αυτή τη διασπορά των παιδιών σε τρεις ηπείρους ώστε να μη γίνει απλώς πλοκή, αλλά βαθιά πληγή που συνεχίζει να αιμορραγεί μέσα στον χρόνο;
Μ.Π.: Έτσι όπως τα λες είναι. Πράγματι η διασπορά των τεσσάρων παιδιών σε τρεις ηπείρους, το αποτέλεσμα του ναυαγίου και του χαμού των γονιών τους και ενός παππού που δεν τα νοιάστηκε ποτέ, άνοιξαν μια βαθιά και αγιάτρευτη πληγή. Πάντα προσπαθώ να μην αποτελούν τα γραφόμενά μου απλώς μια πλοκή. Συμπορεύομαι με τους ήρωές μου, πονώ μαζί τους, χαίρομαι, κουβεντιάζω μαζί τους, συμπλέουμε σε κάθε ιστορία μου. Πόσο μάλλον όταν αυτή έχει αφετηρία αληθινά γεγονότα. Κι αυτό νομίζω φέρνει το αποτέλεσμα μιας απτής και ουσιαστικής κατάθεσης στο χαρτί.
Μαρία Παπαδάκη:Ένα μυθιστόρημα όπου η οικογένεια, η βία, η απώλεια και ο έρωτας διασχίζουν θάλασσες και ηπείρους, για να αποδείξουν πως η σιωπή δεν θάβει τίποτα οριστικά.
Η Φαιναρέτη και η Αλκμήνη στέκουν στο επίκεντρο μιας σχέσης που δεν είναι απλή συγγένεια, αλλά ένας δεσμός σχεδόν μοιραίος, φορτωμένος παρελθόν, μυστικά και απαγορευμένες επιθυμίες. Σας ενδιέφερε περισσότερο να γράψετε για τη μητρότητα, για τη γυναικεία αντοχή ή για τον τρόπο που οι γυναίκες κληρονομούν η μία στην άλλη και το τραύμα και τη δύναμη;
Μ.Π.: Και για τα δύο. Είναι αμφότερα σημαντικά νομίζω. Η μητρότητα και ιδιαίτερα εκείνη της… καρδιάς έχει βάρος και αξία μεγαλύτερη μιας μήτρας που έφερε στον κόσμο ένα παιδί. Η γυναικεία αντοχή στηρίζει όλα αυτά και αποτελεί τη βάση στη ζωή μιας γυναίκας. Αν δεν ήταν δυνατή η Αλκμήνη, άσχετα αν δείχνει αδύναμη ορισμένες φορές, δεν θα μπορούσε να σηκώσει στους ώμους της τέτοιο σταυρό και να προσπαθήσει με νύχια και με δόντια να γλυτώσει ένα παιδί από τη σκληρή ζωή που το περιμένει. Επίσης ναι, οι γυναίκες κληροδοτούν η μία στην άλλη και το τραύμα και τη δύναμη, κι ας μην έχουν συγγένεια εξ’ αίματος. Η Φαιναρέτη τα κληρονόμησε και τα δυο από την Αλκμήνη, αφού μεγάλωσε σύμφωνα με τις αξίες και τα ιδανικά της. Κι αυτό επηρέασε αργότερα και τη δική της ζωή.
Η Ζαφείρα, η Εργίνα, η Φαιναρέτη, ο Παύλος, ο Αγγελέτος, η Βασιλική και η Αλκμήνη γίνονται τα τραγικά θύματα του παππού Κωνσταντίνου Καλαμίτση στο νησί της Κιμώλου. Ανάμεσά τους, η Αλκμήνη στέκεται βράχος, επιδεικνύοντας απίστευτη αντοχή παρά τη βαναυσότητα που υπέστη από τον Δήμαρχο. Θεωρείτε πως η τελική κάθαρση αποδίδει δικαιοσύνη και ο κάθε χαρακτήρας λαμβάνει τελικά αυτό που του αξίζει;
Μ.Π.: Αδιαμφισβήτητα… αυτό συμβαίνει. Τα παιδιά βρίσκουν τη λύτρωση και ο Δήμαρχος λαμβάνει την τιμωρία που του αξίζει με παράδοξο βέβαια τρόπο, αλλά δεν παύει να είναι τιμωρία. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει πως η ζωή είναι πάντα δίκαιη και στο τέλος βάζει τα πράγματα στη θέση τους για να επέλθει η κάθαρση.
Έχετε περάσει από την ποίηση και τη στιχουργική, έχετε μάθει να δουλεύετε τον λόγο και με μουσικότητα και με συναίσθημα. Πόσο αυτή η διαδρομή επηρέασε τον τρόπο που στήσατε ένα τόσο πολυεπίπεδο και δραματικό μυθιστόρημα χωρίς να χαθεί ο εσωτερικός του ρυθμός;
Μ.Π.: Μα ο ρυθμός Νεκταρία μου όταν υπάρχει μέσα σου εισβάλει σε όλα όσα κάνεις και πολλές φορές ερήμην σου. Νομίζω πως στην περίπτωση του «Όσα κρύβει η σιωπή» ο ρυθμός που έχω μέσα μου και υπάρχει στους στίχους και στην ποίησή μου βοήθησε και ενσωματώθηκε με τον ρυθμό που πρέπει να έχει πάντα ένα μυθιστόρημα για να σταθεί στα πόδια του και να προχωρήσει. Ναι, είναι πολυεπίπεδο- το συνηθίζω αυτό- δραματικό, αλλά η διαδρομή μου όπως λες στο τραγούδι και στον ποιητικό λόγο, όχι απλά δεν το δυσκόλεψε αλλά του έδωσε και ένα χεράκι να γίνει καλύτερο. Γι’ αυτό άλλωστε πάντα η πρώτη παρουσίαση κάθε βιβλίου μου είναι μια γιορτή που συμμετέχουν και τα τραγούδια μου.
Πιστεύετε ότι η δύναμη της λογοτεχνίας μπορεί από μόνη της να αναδιαμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι βλέπουν τα βιβλία και την ανάγνωση; Ποια είναι η δική σας άποψη;
Μ.Π.: Σίγουρα μπορεί. Η λογοτεχνία έχει απεριόριστη δύναμη. Αλλάζει παγιωμένες θεωρίες χρόνων. Είναι εθιστική. Όταν αρχίσει κάποιος να διαβάζει δεν μπορεί παρά να το κάνει συστηματικά. Είναι αδύνατον να ασχοληθείς με τη λογοτεχνία και να μην μεγαλώσει η λαχτάρα μέσα σου για να διαβάσεις περισσότερα και περισσότερα βιβλία.
