Ο κύριος Χρόνης Μουστάκας επιστρέφει με το ιστορικό μυθιστόρημα «Ο Εκλεκτός του Αυτοκράτορα», που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Anubis. Στο «Εgo magazine», ο συγγραφέας μάς μιλά για το νέο του βιβλίο και μας μεταφέρι στην Κωνσταντινούπολη του 10ου αιώνα, ζωντανεύοντας τον Βασίλειο Λεκαπηνό, τον ευνούχο που βρέθηκε από την απόρριψη στην κορυφή της αυτοκρατορικής αυλής, χειραγωγώντας θρόνους, μάχες και ψυχές.
Συνέντευξη στη δημοσιογράφο Νεκταρία Βαρσαμή-Πουλτσίδη
Κύριε Χρόνη Μουστάκα, ο Βασίλειος Λεκαπηνός γεννήθηκε χωρίς δικαιώματα, ευνουχίστηκε για να μείνει στο περιθώριο και όμως κατάφερε να βρεθεί στο κέντρο της δύναμης. Πώς δουλέψατε λογοτεχνικά αυτή την αντίφαση, ώστε να αποδοθεί όχι μόνο η τραγικότητα αλλά και το μεγαλείο της ανόδου του;
Χ.Μ: Γράφω καθοδηγούμενος από ένα βαθύ ένστικτο που τολμώ να σας πω ότι είναι σχεδόν αυτόνομο. Μου υπαγορεύει κι εγώ ακολουθώ χωρίς να υπολογίζω αν εμπίπτει στα ενδιαφέροντα πολλών ή ολίγων. Θα έγραφα αυτή την ιστορία ακόμη κι αν επρόκειτο να διαβαστεί από ένα μόνο άνθρωπο. Η ιστορία και η πραγματική ζωή κρύβουν τα πιο ενδιαφέροντα σενάρια που συχνά ξεπερνούν και την πιο φλογερή φαντασία. Ο Εκλεκτός του Αυτοκράτορα, ο Βασίλειος Λεκαπηνός, είναι νόθος γιος του αυτοκράτορα Ρωμανού Α΄ και μιας όμορφης πόρνης από τη Σκυθία. Ως νόθος γιος ήταν καταδικασμένος σε θάνατο και στην καλύτερη των περιπτώσεων σε ευνουχισμό ώστε να μην μπορεί να εγείρει οποιαδήποτε απαίτηση εντός της βασιλικής αυλής. Άλλωστε ο αυτοκράτορας, ο πατέρας του, είχε πέντε παιδιά από τη νόμιμη σύζυγό του αλλά φαίνεται πως στάθηκε μεγαλόψυχος και προς αυτό το παιδί και διέταξε τον ευνουχισμό του αλλά κρατώντας τον κοντά στο Μεγάλο Παλάτι ώστε να καταλάβει θέση ανώτερου αυλικού από εκείνες που καταλάμβαναν οι ευνούχοι. Το μυθιστόρημα στηρίζεται σε υπαρκτά ιστορικά πρόσωπα και ιστορικά γεγονότα αλλά όπως είναι φυσικό όλα έχουν δραματοποιηθεί για να δημιουργηθεί η μυθιστορηματική πρόζα και φυσικά δεν αποτελούν απόλυτη αναπαραγωγή ιστορικών σελίδων. Προκειμένου να συνθέσω την πολυσχιδή προσωπικότητα του ήρωα χρειάστηκε να μελετήσω για μήνες σε βάθος όλες τις λεπτομέρειες της ζωής του Βασίλειου Λεκαπηνού σε ελληνικές και κυρίως (το τονίζω) γαλλικές και ιταλικές πηγές και να ανασυνθέσω μια ιστορία με τα υλικά που αποκόμισα προκειμένου να περιγράψω έναν άνθρωπο που ξεπερνάει τα εμπόδια του πεπρωμένου του και από ένα παιδί που προορίζεται για το περιθώριο μεταμορφώνεται σταδιακά σε έναν πανίσχυρο άρχοντα που κινείται πάντα στη σκιά του θρόνου και κατορθώνει να χειραγωγεί τις εξελίξεις. Για να το πετύχει παραβιάζει τα όρια του ηθικού και του ανήθικου, του νόμιμου και του άδικου, του θεϊκού και του σατανικού και καθώς ενηλικιώνεται αναδεικνύεται στον απόλυτο αθέατο εξουσιαστή της βασιλεύουσας επηρεάζοντας την άνοδο και την πτώση έξι διαδοχικά αυτοκρατόρων της αυτοκρατορίας κατά το 10ο αιώνα.
Η διαδρομή του ήρωά σας συνδέεται με έξι αυτοκράτορες, με πολέμους, δολοπλοκίες και συνεχείς μετατοπίσεις ισχύος. Πώς επιλέξατε ποια γεγονότα θα αναδείξετε ώστε η ιστορία να παραμένει ζωντανή χωρίς να βυθίζεται σε μια ξηρή καταγραφή ιστορικών λεπτομερειών;
Χ.Μ: Η ερώτησή σας είναι ο ακρογωνιαίος λίθος του ιστορικού μυθιστορήματος… Το ιστορικό μυθιστόρημα είναι ένα πολύ δύσκολο είδος της λογοτεχνίας. Εκείνος που το επιχειρεί πορεύεται ανάμεσα στις συμπληγάδες αφενός της ιστορικής ακρίβειας που απαιτεί παθιασμένη μελέτη κι αφοσίωση κι αφετέρου του κινδύνου τα πραγματικά γεγονότα να καταπιούν τους φανταστικούς ήρωές του και τη δράση τους και το μυθιστόρημα αδικαίωτο να καταλήξει ένα εκλαϊκευμένο, εύπεπτο ιστοριογράφημα. Θα ήθελα να φαντασθείτε την ιστορική περίοδο που επιλέγω ως τον καμβά, τα ιστορικά γεγονότα ως τα χρώματα και το θέμα που αποτυπώνεται ως τις λέξεις που γράφονται από τον συγγραφέα και συνθέτουν τη συνολική ζωγραφιά. Οι ήρωες συμμετέχουν στα γεγονότα, έχουν τις ζωές τους, τα συναισθήματά τους, τις δράσεις τους κλπ Αυτά πρέπει να τονισθούν σε μια ανθρώπινη διάσταση τέτοια που να ενδιαφέρει έναν αναγνώστη ανεξαρτήτου εποχής… Παρακολουθώ οριζόντια την ιστορία αλλά εμβαθύνω κάνοντας τομές μόνο σε στιγμές που καθορίζουν τη ζωή των ηρώων μου ή το ανάποδο καθορίζονται από αυτούς. Στο επίκεντρο είναι οι ήρωές μου γιατί στο επίκεντρο είναι πάντα η ανθρώπινη ψυχή.
Ο ευνουχισμός σημάδεψε την ύπαρξή του, αλλά και τη σχέση του με την ίδια την έννοια της εξουσίας. Πώς αποδώσατε τη σκιά αυτής της πράξης στην ψυχολογία του ήρωα και με ποιον τρόπο τον διαμόρφωσε ως πολιτικό και ως άνθρωπο που διεκδίκησε τον έλεγχο της μοίρας του;
Χ.Μ: Ο ευνουχισμός ήταν μια πράξη που οι νόμοι της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, δηλαδή του Βυζαντίου, απαγόρευαν ρητά. Κι εδώ είναι το παράδοξο. Ευνουχισμοί γίνονταν διαρκώς «εν κρυπτώ και παραβύστω» είτε για να αφαιρέσουν το αρτιμελές ώστε να μην μπορεί ο ευνουχισθείς να διεκδικήσει το θρόνο (μόνο αρτιμελείς στέφονταν) είτε για να υπηρετεί θέσεις εντός του Μεγάλου Παλατιού όπου απαιτούνταν ευνούχοι είτε γιατί κάποιοι οικειοθελώς ή από τις οικογένειές τους ευνουχίζονταν για να διεκδικήσουν αξιώματα στη βασιλική αυλή ή στο υψηλόβαθμο ιερατείο… Ο Βασίλειος Λεκαπηνός δρα χρησιμοποιώντας όλα τα οφέλη για να διεισδύσει ως ευνούχος εκεί που όλοι τον υποτιμούν, έχει πλήρη γνώση της αδυναμίας του που την μεταποιεί σε δύναμη και την αξιοποιεί ανάλογα. Ο ίδιος υπάρχουν στιγμές που υποφέρει καθώς φλέγεται στις σχέσεις του με κάποιες γυναίκες χωρίς να μπορεί να ξεσπάσει όμως η πραγματική φωτιά. Αυτό θα τον καθορίσει ως προσωπικότητα και την ορμή του θα τη διοχετεύσει στη λαγνεία υπέρ του πλούτου, της εξουσίας και όλων των μέσων που χειραγωγούν τους ανθρώπους.
Χρόνης Μουστάκας : Στον «Εκλεκτό του Αυτοκράτορα» η ιστορία ενός περιθωριακού ανθρώπου μετατρέπεται σε μια σκληρή τοιχογραφία για την εξουσία και τα όριά της.
Οι πολεμικές σκηνές, οι συνομωσίες της αυλής, οι μάχες με βλέμματα και υπαινιγμούς: όλα αυτά συνυπάρχουν στο βιβλίο. Ποια ήταν η μεγαλύτερη δυσκολία για εσάς να ισορροπήσετε ανάμεσα στην ορατή βία των πολέμων και στην αόρατη βία της πολιτικής;
Ο Εκλεκτός του Αυτοκράτορα είναι μια μεσαιωνική ιστορία αλλά ταυτόχρονα μια διαχρονική αλληγορία για την αιώνια πάλη του καλού με το κακό. Ο πόλεμος εκείνη την εποχή ήταν μέρος της ζωής των ανθρώπων. Τα διαστήματα ειρήνης ήταν μικρά και σπάνια. Η αυτοκρατορία από την πρώτη ημέρα της σύστασής της μέχρι και την τελευταία με την πτώση της Κωνσταντινούπολης πολεμούσε για την ύπαρξή της. Ο μεσαιωνικός άνθρωπος ήταν πεπεισμένος για την αναγκαιότητα του πολέμου γιατί μέσω αυτού υπήρχε η ζωή του και το μέλλον του. Η βία της πολιτικής όπως την αποκαλείτε είναι βία που μπορεί να ασκηθεί ακόμη και από ολίγους σε ολίγους ή και περισσότερους. Θέλω να πω ότι ένας αυταρχικός ηγεμόνας μπορεί άλλους να τους εξοντώνει και άλλους να τους ανταμείβει. Όμως στην πραγματικότητα η βία κάθε είδους και οποιαδήποτε εποχή δεν υπηρετεί το καλό αλλά το κακό και τη σκοτεινή πλευρά του κόσμου. Αυτό και καταγράφω με ρεαλισμό… Πρόθεσή μου στις ιστορίες μου είναι να περιγράψω και όχι να κρίνω ή να σχολιάσω τα φαινόμενα. Αυτό είναι μια εσωτερική διεργασία του αναγνώστη. Σε αυτή την περίπτωση οι ερμηνείες και οι απαντήσεις στο ερώτημά σας είναι όσες και οι αναγνώστες των βιβλίων μου…
Μέσα από την πορεία του Βασιλείου Λεκαπηνού, φωτίζετε τη διαχρονικότητα της εξουσίας και της χειραγώγησης. Τι πιστεύετε ότι διδάσκει σήμερα η ιστορία του, πέρα από τα στενά όρια της βυζαντινής εποχής;
Χ.Μ: Η εξουσία δεν ταυτίζεται πάντα με αξιώματα και τίτλους. Ο Βασίλειος Λεκαπηνός, έχοντας ζώσα αναπηρία και χωρίς να είναι αυτοκράτορας, άσκησε τεράστια επιρροή. Απέδειξε ότι ήταν δυνατό η πραγματική δύναμη να βρίσκεται πίσω από τον θρόνο, σε όσους ελέγχουν την πληροφορία, τον μηχανισμό του κράτους και την πρόσβαση στον ηγεμόνα. Η δυνατότητά του να χειραγωγεί διαδοχικούς αυτοκράτορες φανερώνει πόσο ευάλωτο ήταν το σύστημα όταν εξαρτιόταν από ισχυρές αυλικές φιγούρες αντί από σταθερούς θεσμούς. Η ιστορία του μάς αναγκάζει να δούμε την εξουσία όχι μόνο πρακτικά αλλά και ηθικά. Ταυτόχρονα η ζωή του και η δράση του μας θυμίζει ότι καμία παρασκηνιακή δύναμη δεν είναι μόνιμη. Η απότομη πτώση του υπενθυμίζει ότι η εξουσία χωρίς νομιμοποίηση είναι εύθραυστη, όσο ισχυρή κι αν φαίνεται. Συνολικά, θα έλεγα, ότι Ο Εκλεκτός του Αυτοκράτορα, ο Βασίλειος Λεκαπηνός μας διδάσκει να είμαστε καχύποπτοι απέναντι στις «αόρατες» μορφές εξουσίας και να κατανοούμε πως η πολιτική ιστορία δεν γράφεται μόνο από πολιτικούς ή βασιλιάδες, αλλά και από εκείνους που κινούν τα νήματα αόρατοι στο σκοτάδι…
