«Το καλοκαίρι της Κάτια» του Trevanian είναι ακριβώς αυτό. Δεν είναι ένα ηλιοκαμένο ειδύλλιο. Είναι μια ανάμνηση που επιστρέφει χρόνια μετά, με την ακρίβεια που έχουν μόνο οι πληγές. Και σε κάνει να νιώθεις από νωρίς ότι όσα θα ειπωθούν, δεν θα ειπωθούν για να παρηγορήσουν.
Προσωπική άποψη: Νεκταρία Βαρσαμή-Πουλτσίδη
Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Anubis. Η μετάφραση είναι της Αιμιλίας Χρονοπούλου. Η αφήγηση είναι πρωτοπρόσωπη και ξετυλίγεται το 1938, όταν ο Ζαν Μαρκ Μονζάν κοιτά πίσω, στο καλοκαίρι του 1914, λίγο πριν ξεσπάσει ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος. Αυτή η χρονική απόσταση δεν λειτουργεί σαν ασφάλεια. Λειτουργεί σαν ψυχρή επιβεβαίωση ότι κάποια πράγματα δεν “περνούν”. Μένουν και βαραίνουν, μέχρι να βρουν τη στιγμή να μιλήσουν.
Μία συγκλονιστική ιστορία που εξερευνά τις πιο σκοτεινές γωνιές της ανθρώπινης ψυχής και την ανάγκη για λύτρωση…
Ο Ζαν Μαρκ φτάνει στο μικρό χωριό Σαλί λε Μπαν για να εργαστεί δίπλα στον εκκεντρικό και διάσημο δόκτορα Γκρος, σε μια ψυχιατρική κλινική για γυναίκες. Κι εκεί, μέσα στην καθημερινότητα της ιατρικής και της επαρχίας, γνωρίζει την Κάτια, όταν του ζητά να εξετάσει τον αδελφό της, τον Πολ, μετά από ατύχημα. Η επίσκεψή του στην Ετσεβερία, το κτήμα της οικογένειας Τρεβίλ, ανοίγει μια πόρτα που δεν κλείνει εύκολα.
Η Κάτια, ο δίδυμος αδελφός και ο πατέρας, μια τριάδα με αντιφατικές συμπεριφορές, με κανόνες που δεν εξηγούνται, με σιωπές που μοιάζουν περισσότερο με απειλή παρά με αμηχανία. Όσο ο Ζαν Μαρκ πλησιάζει την Κάτια, τόσο καταλαβαίνει πως αυτό το σπίτι δεν είναι απλώς “ιδιόρρυθμο”. Είναι ένα σπίτι που κρύβει κάτι και το κρύβει οργανωμένα. Τι κρύβεται στο παρελθόν της οικογένειας; Ποιο μυστικό μοιράζονται τα δίδυμα αδέλφια; Και τι είναι εκείνο που ωθεί την Κάτια να ξεγλιστράει συνεχώς μέσα από τα δάχτυλά του, αλλά και όλων όσων βρίσκονται γύρω της;
Το δυνατό στοιχείο δεν είναι μόνο το μυστήριο. Είναι ο τρόπος που η σχέση χτίζεται πάνω σε περιορισμούς. Η Κάτια δεν ανταποκρίνεται όπως περιμένεις. Ο πατέρας δεν πρέπει να μάθει. Ο Πολ μια τον τραβά κοντά και μια τον πετά μακριά, σαν να μετρά την αντοχή του. Κι εσύ, ως αναγνώστης, μπαίνεις σε εκείνη τη γνώριμη κατάσταση όπου θέλεις να φωνάξεις “φύγε” αλλά συνεχίζεις να διαβάζεις, γιατί η έλξη προς το άγνωστο είναι πάντα πιο πειστική όταν ντύνεται με γοητεία. Η ατμόσφαιρα έχει την ένταση ενός θρίλερ που δεν στηρίζεται σε φθηνά τρικ, στηρίζεται σε βλέμματα, σε μικρές ασυνέχειες, σε λεπτομέρειες που δεν κάθονται σωστά.
Και όταν «Το καλοκαίρι της Κάτια» αποφασίσει να τρέξει, τρέχει. Το τελευταίο του κομμάτι σε παρασύρει, όχι επειδή κάνει “φασαρία”, αλλά επειδή όλες οι προηγούμενες σιωπές αρχίζουν να αποκτούν νόημα. Η αποκάλυψη δεν έρχεται σαν απλό μυστικό που λύνεται, έρχεται σαν άνοιγμα ενός ψυχικού τοπίου. Η διαχείριση των προσωπικοτήτων και των ρηγμάτων της ταυτότητας είναι από τις πιο καθηλωτικές που έχω συναντήσει σε πλοκή τέτοιου τύπου, γιατί δεν παρουσιάζεται σαν κόλπο, παρουσιάζεται σαν συνέπεια. Και μαζί μπαίνουν στο τραπέζι, χωρίς κηρύγματα αλλά με κοφτερή ματιά· η θέση της γυναίκας, η βία που μπορεί να κουβαλά μια οικογένεια, το πώς ένα “καλό όνομα” μπορεί να λυγίζει ακόμη και τη δικαιοσύνη, το πώς οι μικρές κοινωνίες γίνονται θερμοκήπιο προκατάληψης και τόποι αναπόδραστης μοίρας. Δεν είναι ευχάριστα αυτά. Είναι όμως αληθινά, με την έννοια ότι αναγνωρίζεις τη μηχανική τους.
Αυτό που ένιωσα διαβάζοντάς το είναι το παράξενο μείγμα από γοητεία και δυσφορία. Σαν να περπατάς σε όμορφο κήπο και να βλέπεις από κάτω τα σημάδια του σκαψίματος. Η γραφή είναι ρέουσα και “ελαφριά” στην ανάγνωση, αλλά το αποτύπωμα δεν είναι ελαφρύ. Ο Trevanian έχει και ειρωνεία, έχει και μια διάθεση να τσιμπήσει την υποκρισία και τα κλισέ, όμως εδώ το βασικό του όπλο είναι η πειθαρχία. Σε οδηγεί με σταθερό χέρι μέχρι να καταλάβεις ότι αυτό το καλοκαίρι δεν ήταν ποτέ απλώς καλοκαίρι. Ήταν η στιγμή που κάτι διαμορφώθηκε και μετά ακολούθησε το υπόλοιπο της ζωής.
Κλείνοντας «Το καλοκαίρι της Κάτια», έμεινα με εκείνη τη σιωπή που αφήνουν τα βιβλία όταν δεν σου επιτρέπουν να ξεμπερδέψεις εύκολα μαζί τους. Είναι ένα ψυχολογικό θρίλερ που δεν σε κερδίζει με τον θόρυβο, σε κερδίζει με την αίσθηση ότι πίσω από κάθε “καθώς πρέπει” πόρτα μπορεί να υπάρχει μια ιστορία που δεν ειπώθηκε ποτέ σωστά. Εσείς, αν αγαπούσατε κάποιον και βλέπατε γύρω του τόσες αντιφάσεις, θα μένατε για να μάθετε την αλήθεια ή θα φεύγατε πριν σας καταπιεί;
